Alien Artifacts abo Ślōnzŏki w kosmosie

Alien Artifacts to je karcianŏ gra science-fiction, kiero wydali my (tj. Portal Games, fyrma, w kieryj robia) łōńskigo roku. Szpil pokŏzoł sie po angielsku, pō niymiecku, polsku a francusku. Wierza edycyjōw bydzie jeszcze wiyncyj, bo fany przijyni go blank dobrze.

Rozchodzi sie w nim ô to, coby z kartōw w roztōmajtych zortach zbudować nojlepsze kosmiczne imperium. I jak to w takich szpilach je, idzie sam znojś wiela planet, światōw, kosmoszifōw a technologijōw. A tym wszyskim dingsōm trza było dać jakie miano.

Pōmŏgali mi przi tymu kamraty z Holandyje a Belgije, tōż je trocha easter eggōw ôd nich. Ku tymu trza było bliknōńć ôkiym do Amerykanōw (to je do fyrmy nojwiynkszy rynek), a do Polŏkōw (tōż bez przikłŏd idzie znojś planeta Lem abo zbudować szif, co sie mianuje… Frania). Wziōnech tyż cosik z mitologije roztōmajtych nacyjōw, ôd Inkōw aże ku Baskōm. Alech durś mioł plac, coby wkludzić co ôd nŏs.

Tōż jakby fto chcioł, to idzie sam wlyź do szifu „Princ von Pless” i lŏtać miyndzy cwilingowymi planetami Hanush i Hedwig, a na ôstatku przidokować na sztela, co je na ôrbicie ôd Gleiwitz.

Przi tymu pokŏzało sie, co mōj amerykański kamrat chcioł mi zrobić geszynk. Tak tyż jedna korporacyjŏ zmianowoł „Salysion”, bez co tyn świat je jeszcze wiyncyj „Silesian”, jakech sie to forsztelowoł.

Niy starejcie sie, niy stracōm sie Ślōnzŏki w kosmosie!

Reklamy

Tajymnice ślōnskich lasōw

Beralimy kiejś z kumplym ô lasach, co sie u nŏs zaczynajōm zarŏzki pod blokami, przi mieście, bez żŏdnego stadium postrzednigo; ô lasach murckowskich, kochłowickich, tyj resztōwki pszczyńskij puszczy. Unŏkwiylimy sie takigo dziwŏkigo Słowiana – Dziadoszana abo Lupiglaa – ze skrytyj, tajymnyj dziedziny, kiero ôstała sie bez te setki lŏt bez żŏdnego kōntaktu ze światym. Terŏzki by ci wylŏz, dziwoł sie i dziwowoł, co tyż sie na tym świecie popochało. Ślōnski L’Ingénu we ôsprŏwce a la Voltaire.

Ale prŏwda je ciekawszŏ. Ôsprawioł mi jedyn kamrat-archeolog: bez Google Maps szukali za ringami z ziymi, prawymi ôstatkami po grodach ôd słowiańskich plymiōn. I jeździyli tam, kaj ino je znŏdli. Rŏz wjechali w las kajś za Gliwicami. Jadōm cestōm, ôrŏz wyjyżdzŏ BMW. Kōnsek dalij – jedzie drugie. Na ôstatku ôstawiyli auto, podeszli ku ringowi, wyspinali sie na sztreka – a driny widzōm wielgie, urodliwe krzŏki. Cołko plantacyjo marijki. Mieli strach dugo tam podszukować…

A przeca w ślōnskich lasach, w 2018 roku, mōmy tyż prawych hitlerŏkōw! Trocha polŏkowatych, ale krōm tego – jak trza: we mōndurach, z ôgnistym hakynkrojcym, pod zdjyńciami z Adikiym. Norwegōm SS-umrziki musieli ekstra stować ze śniyga w Død Snø, Finy skludzali ich aże z Miesiōnczka w Iron Sky, a sam u nŏs – voila! Mielibymy kōmedyjŏ, jakby niy to, że to tak isto.

Co jeszcze idzie znojś w naszych lasach? Dejcie pozōr – ani sie niy forsztelujecie, co to sōm za tajymnice!

Foto ze filmu The VVitch (2015)

Tekst pokŏzoł sie piyrw we serwisie Wachtyrz.eu

Weiße Wäsche

22 lutego 1943 roku, 75 lŏt tymu, Antōn Widuch ôglōndoł w kinie kōmedyjo „Weiße Wäsche”. Była to do niego pauza, kierej fest potrzebowoł – już pŏra tydni cołkŏ kōmpanijŏ miała tyngie, infanteryjne szkolynie. Dziyń za dniym ibōngi, zajyńcia i marsze, a jak prawie niy, to wacha abo – w niydziela – gōn z Herr Majorym. Pōłtora godziny filmu we ćmawyj sali – tyn jedyn czas, kiej mōg sie forsztelować, co je kaj indzij, fōrt ôd ibōngōw, armije, cołkij tyj pierzińskij Francyji.

Tela padŏ brif wysznupany w starych papiōrach. Brif do mojij ōumy ôd jeji piyrszego chopa. Tego, kierego niy ma już wiyncyj jak 70 lŏt. Brif do libsty, modyj dziouchy, z kierōm chce sie ôżynić, jak ino zaś dostanie urlop – a to niy bydzie takie lekie, przeca na Świynta bōł w dōma. Do tyj istnyj, kieryj we 2018 tyż już dŏwno niy bydzie.

Niy ma ich.

Ôstoł sie ino żōłty kōnsek papiōru.

Jednorożec pō naszymu

Na przileżytość barbōrki robiōłech za gościa w katowickij szkole pijarskij, kiero prawie miała swōj dzień śląski. Poôsprawiołech dzieckōm ô naszyj gŏdce: co, skōnd i po jakimu. Zrobiōłech kōnkurs na poznŏwanie, co to za tekst, i czytołech im kōnski ôd Marka Szołtyska (Tuwim), Grzegorza Kulika (Czerwōnŏ Kapucka, Godniŏ pieśń), Zbigniewa Kadłubka (Wanielijŏ wedle św Marka) i swoje.

1. Te dziecka blank niy znajōm ślōnskij gŏdki. Żŏdne niy poradziyło gŏdać, żŏdne niy prziznało sie, co znŏ chociŏż ze słuchaniŏ.

2. Te bajtle majōm szpas przi gŏdce, sōm jij ciekawe, je to do nich jako atrakcyjŏ. Ku tymu niy erbły jeszcze tak stereotypōw: gŏdka niy była do nich ani jakoś fest pośmiywnŏ, ani sorōńskŏ. Była ino… cudzŏ.

3. I pieruchy zy mnōm wygrały! Poradziyły prasnōńć takimi pytaniami, żech ani niy wiedzioł, co ôdpedzieć.

– Proszę pana, a jak jest po śląsku jednorożec?
– Proszę pana, a jak jest po śląsku tchórzofretka?
– Proszę pana, a jak jest po śląsku lama?

Jako to bydzie pō naszymu ‚jednorożec’?

Już rŏz tak było!

Zazwōniōł dōmofōn.
– Dzień dobry, nazywam się Szymczyk. – Fto to je? Przi sobocie, to chyba kociŏ wiara. Ale niy… – Chciałem spytać, czy w tym bloku, w tej klatce… Czy wie pan o tym, że żyją tu jacyś obcokrajowcy?

Niy gŏdołech ś nim. Ale, wierza, jak za tela połazi, to znŏjdzie takich, kierzi mu pedzōm. Jak niy u nŏs w siyni, to kaj indzij.

Ô co sie rozchodzi? Niy wia. Mŏżno to psinco, możno to nic.

Alech sie wylynkoł.

Bo trefiyło sie to w kraju, w kierym już ôbwiyszajōm ôbrŏzy, w kierym bez żŏdnyj sztrofy idzie hajlować, przezywać na Żydōw a ciapatych. W kierym we wercie nojwiyncyj je nacyjŏ, w kierym Polska do Polŏkōw i w kierym jak ci sie nie podoba, to wypierdalaj. W kierym za brōnŏtnych robiōm zielōni, a regiyrōnkowi do regiyrowaniŏ niy ma potrzebne prawo, bo przeca mŏ prawie. W kierym…

Hej, pōmału, sztop! Naczytołżeś sie ksiōnżek, naôglōndoł filmōw, nasłuchoł ôsprŏwek. Mōmy 2017, a niy 1932.

No ja, prŏwda. Tela co niy umia inacyj. Bo kajś we gowie durś ftosik mi gŏdŏ:
– Już rŏz tak było!

Trzi prawidła postowaniŏ

Pokŏzoł mi sie niydowno tweet ôd Erica Langa, autora szumnych graczek, a ku tymu naprŏwdy fajnego chopa. Pisoł ô wystŏwianiu postōw w social mediach. Niy wia – te prawidła sōm ôd niego, abo ino pocis je dalij. Zowizo dŏwōm je tukej, coby mi sie niy straciyły:

Jak co puszczŏsz, dej pozōr, czy aby:
1. Je to prŏwda
2. Je to przidajne
3. Je to miyłe

1. „Zdŏ mi sie, co to je prŏwda” – to je za mało. Trza badnōńć za tym, czy aby niy cygania.
Pōmŏgŏ na fake newsy, darymne hype’y, a i ciynżyj ukrziwdzić drugich, jak sie niy cygani.

2. Egal: do wiedzy abo do szpasu; fto sie pytoł, abo sōm chca dać ô czym znać.
Pōmŏgŏ na informacyjne brzinkanie i na fandzolynie.

3. Trefiōłech to u Amerykōnōw: ône to majōm we wercie. Z tego, że ludzie sōm do sia galantne, plōngnie sie lepsze społeczyństwo i lepsze życie. U nŏs porzōnd je tak, co jak fto je miyły, to na zicher leje sie żurym, robi do inkszych abo za gupielŏka, abo za kabŏciŏrza; lepij, bezpiecznij być za wigyjca abo sorōnia, a nojlepij trzimać sie „wyłōnczōnyj”, słowiańskij gymby, co padŏ wszyskim naôbkoło – „dej mi pokōj!”.
Pōmŏgŏ na krziwda, dŏwŏ lepsze życie miyndzy ludziami.

Truizmy? Możno ja. Ale 1 – prawe, 2 – przidajne i 3 – miyłe. Tōż rŏd sie je zapisuja.

Strefa gŏdki – projekt wystawy

Dzisio prziszoł tyn dziyń, w kierym na oschl pokozuje sie post napisany blank po polsku. Bulōm sie fōndamynty świata…

A rozchodzi sie ô to, co prawie żech przegroł kōnkurs na najciekawszą akcję  artystyczną „Do sztuki, gotowi, start!” w katowickim BWA. Sztartłech tam z projektym, kiery tykoł sie naszyj gŏdki i wierza szło by z tego zrobić co we wercie. Tōż wciepuja go sam – u mie na kōmpie na zicher żŏdyn go niy ôbŏczy. Jakby prawie, zŏcny czytŏczu, to wiysz… oschlblog afa gmail.com i jadymy z tym koksym!

Strefa godki

Projekt wystawy
Autor: Rafał Szyma

Oto wszechświat po śląsku.

Media. Prasa. Reklama. Sztuka użytkowa. Tekst. Obraz. Dźwięk. Film. Komunikaty. Rozmowy. Po śląsku.

Nieistniejąca poza ścianami ekspozycji, monojęzyczna przestrzeń, ze śląskim jako monojęzykiem.

Zamysł akcji

Projekt Strefa godki jest eksperymentem mającym na celu zbadanie możliwości komunikacyjnych mowy śląskiej, jej kulturowej i społecznej nośności.

Zamysłem akcji jest zasymulować przestrzeń z językiem śląskim jako dominującym, organizującym świat, media, komunikację.

Ślōnsko godka nie ma aspiracji totalnych – jej naturalnym środowiskiem jest i była koegzystencja z wielkimi, dominującymi językami państwowymi: polskim, czeskim, niegdyś niemieckim. Tym bardziej interesująco jawi się projekt stworzenia przestrzeni, w której mowa śląska zostanie przestawiona w roli takiegoż dominującego, występującego bez towarzystwa innych języka.

Jeśli to poprzez język postrzegamy, opisujemy i tworzymy świat, projekt Strefa godki pozwoli na stworzenie świata alternatywnego, zasymulowanie rzeczywistości ograniczonej ścianami przestrzeni wystawy.

Dodatkowym aspektem akcji jest element emancypujący i poniekąd nobilitujący mowę śląską i jej użytkowników.

Ekspozycja

Strefę godki będą tworzyć następujące realizacje:

Czytaj dalej „Strefa gŏdki – projekt wystawy”