02/10/2016

Pisanie pō naszymu

Wziyni mie do telewizyje. Cosik żech prōbowoł pedzieć o przekłŏdaniu na gŏdka, pisaniu pō naszymu, ô kludzyniu bloga. Wejrzijcie sie na nojbliższe „Dej pozōr”, to nŏs ôbŏczycie: dziołchy z Your Silesian Friends, Klaudiusza „Chopa we kuchni” Kaufmanna, Grzegorza Kulika i mie.

Pierōn wiy, co z tego bydzie – pokŏzało sie, co kamery mie sztresujōm, a pedzieć dwa zdania, coby miały jaki cwek, to ôrŏz je zadanie niy z tyj ziymi. Z tego zbamōncyniŏ ani niy wia, co żech tak po prowdzie tam nafuloł. Wiym ale, co żech chcioł pedzieć. Chciołech troszyczka poôsprawiać ô robocie ze ślōnskimi dykcjōnŏrzami.

***

1.

Mōj piyrszy dykcjōnŏrz ślōnskij gŏdki to bōł „Mały słownik gwary Górnego Śląska”, tyn z familŏkiym na ôbkłŏdce. Tyn ci bōł ale popularny! Widziołech go być we roztōmajtych chałpach, widziołech ludzi szpilać w graczka „spōmnij se jake słōwko, tak coby go niy szło znojś w dykcjōnŏrzu”. Sōm żech go porzōnd czytoł: tak do siebie, trocha do szpasu, trocha do nauki. Ze wszyskich dykcjōnŏrzy ze ślōnskōm gŏdkōm tyn u mie zawdy bydzie za piyrszego.

Potym żech zaczōn co pisać, przekłŏdać, poprŏwiać – i tych dykcjōnŏrzy chciołech mieć co rŏz to wiyncyj. Tōż czekŏ na mie Syniawa, czekŏ blank nowy Kallus, abo rŏz za kedy przidajny Blaf, co przekłŏdŏ nasza gŏdka na czeski (przeca nasza gŏdka to je ino dialekt ôd czeskij gŏdki). Uwziyńćie zbiyrōm „modry” dykcjōnŏrz – „Słownik gwar śląskich” pod red. Bogusława Wyderki, kery mŏ dzisiŏ piytnŏście tōmōw, a doszeł ino do „krawaty” i „krawatki”. Asza sie kŏżdymu „Słownikiem frazeologizmów i typowych połączeń wyrazowych w gwarach śląskich” ôd Lidie Przymuszały – tym, w kerym tak fest żgŏ po ôczach wrażanie ślōnskich frazōw na siyła do polskij gŏdki, ale kery przinosi moc autentycznego sztofu.

Zbiyrōm te cegłōwki, porzōnd do nich zaglōndōm, czytōm sie do szpasu, używōm przi tekstach i przekłŏdach. Dykcjōnŏrzy nigdy za moc.

Zdjyńcie ôd Klaudiusza Kaufmanna

Zdjyńcie ôd Klaudiusza Kaufmanna

2.

Moc śnich to sōm dyferencyjne dykcjōnŏrze. Zbiyrajōm ino te słōwka, kere sōm inksze jak we polskij gŏdce. Pō jakimu? Skuli tego, co do badaczy nasza gŏdka to je dialekt polskij gŏdki i za interesantne majōm ino to, co je w nij szpecjalnego? Abo tymu, że piszōm je miyłośniki, kerzi patrzōm zebrać jak nŏjwiyncyj echt ślōnskich słōwek abo chociŏż mały wykoz nojgryfniejszych słōwek do aszyniŏ sie gŏdkōm?

Wszysko je dobrze, podwiela taki dykcjōnŏrz niy robi za ksiŏnżka do nauki gŏdki, abo za pōmŏc przi pisaniu żywego tekstu. Bo wtynczŏs leko sie zaglōndŏ do niygo choby do dykcjōnŏrza z kŏżdōm inkszōm gŏdkōm: angelskōm, niymeckōm, ruskōm. A te dŏwajōm ôbrŏz cołkij gŏdki, a niy inŏ nojfajniejszych słōwek wedle jakij kategoryje. Roz, dwa – i sōm my w dōmbkach.

Tōż mōmy popularność „szkryflaniŏ”, „sznupaniŏ”, „pitaniŏ”. Bo jako to – trza by pedzieć „ôn pisze, szukŏ, uciekŏ” – gynau choby po polsku? Psinco, że „szkryftać” to je pisać na wartko i ôszkliwie, sznupać mŏ inkszy polski odpowiednik (grzebać), a „pitać” je z registru potocznego, abo i blank wulgarnego.

Mŏ być tekst po ślōnsku, to bydzie – na gwołt! Smolić to, jak sie gŏdŏ, smolić registry wysoki, strzedni a potoczny, smolić rychtyczne znŏczynie słowa, kōnteksty, w kerym snadnie fōnguje i take, w kerych żŏdyn go niy używŏ. Bele z perspektywy polskij gŏdki wyglōndało to po śląsku – tak jako to polska gŏdka i jeji używŏcze ślōnskŏ gŏdka sie forsztelujōm.

3.

Ślōnskŏ gŏdka i polskŏ gŏdka sōm do sia fest bliskie. I niy idzie dobrze gŏdać pō naszymu, jak sie patrzy ino gŏdać tak, coby to bōło inksze jak u Polŏkōw. Toć, daleko niy trza szukać, coby taki teksty znojś: nafolowane ausdrukami (sławne „samoreskiyrujōnce ferwatlōngi”), niy do poczytaniŏ i niy do spokopiyniŏ bez żodnego krōm tych, co to napisali.

Niy idzie gŏdać po słowacku tak, coby niy szło wysłyszeć czeskigo. Po białorusku – bez ruskigo. Po norwesku bez szwedzkigo. Wiela jeszcze je takich skuplowanych gŏdek na świecie?

Darymne je wajanie, że Polŏki poradzōm pochytać nasza gŏdka. Niykerzi poradzōm, niykerzi niy – niy ma co na nich zaglōndać. Trza sie starać ô ta gŏdka, coby bōła sprŏwnŏ i rychtycznŏ. A jak sie kōmu zdŏ za fest polŏkowatŏ – to niy ma problym gŏdki.

4.

Jak nojmynij dykcjōnŏrza, jak nojwiyncyj żywyj gŏdki. Napisołżeś co pō naszymu i powrażołżeś moc słōwek z dykcjōnŏrza? Podwiela to kōmu pokŏżesz, zrōb eksperymynt. Forszteluj sie, co kōmu czytŏsz tyn kōnsek: takimu, co richtich gŏdŏ pō naszymu. Ôumie, ujkowi, ôjcōm. Abo im to poczytej, jak ci niy ma gańba. Poradziliby to spokopić? Pochytaliby wszysko?

Abo drugi: ôstŏw tyn tekst i wejrzij na niygo niyskorzij, za pora dni. Poczytŏsz go sōmymu bez problymu, abo cosik tam zazgrzitŏ?

5.

Żŏdnego niy uczyli pisać pō naszymu. Moc Ślōnzŏkōw ani w dōma niy poznało gŏdki. Dobrze gŏdać niy ma leko, a kaj tam pisać? Fto sie ino do tego dŏwŏ, tyn włazi na pole minowe. Tōż szczylōmy – my, co piszymy – feler za felerym, wierzimy we gupoty, co nōm stŏwiajōm za prawidła echt ślōnskij gŏdki, wystŏwiōmy sie na pośmiych z kŏżdym jednym tekstym.

Inacyj niy bydzie. Bydymy mieć abo taki teksty – mynij abo wiyncyj szpotlawe – abo żŏdne. Mogymy sie śnich pośmiywać, tak coby na amynt wylyczyć z pisaniŏ tych, co prōbujōm. Ale mogymy tyż robić dobrŏ atmosfera naôbkoło gŏdki i pisaniŏ pō naszymu. Tako, skuli kerej bydzie sie chcieć poprowiać swoja gŏdka – durś a ciōngle, z kŏżdym tekstym.

Snadnij sie uczy gŏdki ôd fajnych, przijocielskich ludzi, jak ôd sorōni, pra?

***

A takech sie ôbiecowoł, że już żŏdnego wynokwianiŏ ô gŏdce sam na blogu niy bydzie…

Zapisz

Tagi:
20/08/2016

Let it go – pō naszymu

Dzisiŏ cosik niy dō mie, ino dō mojij dziołszki. „Let it go” – śpiywka ze „Frozen”.

Miołech mŏc szpasu przi przekłŏdaniu. Znŏcie polski tekst, pra? Trza pedzieć, co przekłŏdŏcz za fest niy trzimoł sie ôrginału… co je ciekawe, bo bezma machery ôd Disneya fest dŏwajōm pozōr, coby przekłŏdy dicht sztimowały.

Tōż pedziołech sie – ô niy, jŏ to byda ale blisko angelskigo tekstu. I napoczłech szukać za tym, jako to rychtowali inksi.

Let it go, let it go
Can’t hold it back anymore
Let it go, let it go
Turn away and slam the door
I don’t care what they’re going to say
Let the storm rage on
The cold never bothered me anyway

Ich lass los, lass jetzt los
Die Kraft sie ist grenzenlos
Ich lass los, lass jetzt los
Und ich schlag die Türen zu
Es ist Zeit, nun bin ich bereit
Und ein Sturm zieht auf
Die Kälte sie ist nun ein teil von mir

Najednou, najednou
chci skončit s tou hloupou hrou!
Najednou, najednou
dveřmi prásknu za sebou!
Já jsem svá,
to chci dokázat všem,
v bouři rozkvétám
a mráz v duši vítězí nad sluncem.

Ô ja! Pokŏzało sie, co kŏżdy mōg sie to przekłŏdać, jak inŏ mu sie uwidzi. Kajnikaj dostalimy niy przekłŏdy ino… poczta poetyckŏ Macieja Szczawińskiego!

Tōż po leku, po leku. Żŏdyn niy śmiy mi pedzieć, co żech sie niy trzimoł zdrzōdła. Katać bych sie go mioł – sōm jedyn na świecie – trzimać?!

disneys-elsa-doing-magic

***

Frozen – Puszczōm fraj (Let It Go)

We takŏ noc śniyg na gōrze blysko,
Niy uwidzisz śladu szłap.
Krōlestwo samotności,
A jŏ je za krōlowa.

A wiater rycy choby chamera we mie,
Strzimać tego rajn niy poradziłach.

Nic niy dej znać,
Niy pokŏż im,
bydź ta dobrŏ,
co dycki jōm mŏsz być.
Chrōń sie, niy czuj,
niych niy wiedzōm…
Tōż już wiedzōm!

Puszczōm fraj, puszczōm fraj,
Siylniejszŏ je ta siyła.
Puszczōm fraj, puszczōm fraj,
Dźwiyrze za mnōm zatrzasłach.
Jedno je, co ôni pedzōm.
Niych gzuje burza,
Zimy przeca nigdych sie niy boła.

Z daleka kŏżdy problym malućki mi sie zdŏ,
A strach, co kejś mie trzimoł, ôdciepłach terŏz fōrt.
Terŏzki sie pokŏże to,
co swojōm siyłōm popochōm.
Na życie czas, co chca je żyć
Zwolnŏ!

Puszczōm fraj, puszczōm fraj,
Niybo a wiater – to jŏ.
Puszczōm fraj, puszczōm fraj,
Nigdy niy zaślimtōm.
Jeżech stōnd, sam ôstana.
Niych gzuje burza!

Ta zimnŏ siyła ôdy mie naôbkoło,
Zwyrtŏ sie, pyrskŏ, furgŏ, ôd ziymie na niybo.
I ôrŏz nŏgły blysk – prawie zmiarkowałach:
Przeszłoś sie niy wrōci. Nazŏd już niy pōda!

Puszczōm fraj, puszczōm fraj,
Stŏwōm choby rozwidniŏk.
Puszczōm fraj, puszczōm fraj,
Ta frelka to niy ma jŏ!

Stoja sam we świetle dnia.
Niych gzuje burza,
Zimy przeca nigdych sie niy boła.

***

Nancie! Je to zrychtowane. Idzie to śpiywać. Terŏzki ino moga sie marzić, co ftoś to poczytŏ i dŏ do zaśpiywaniŏ dziołsze z dobrym głosym. Bez tego niy ma żŏdnych szans, co moja cera poprzaje wersyji pō naszymu, jak mŏ „Mam tę moc” ôd Katarzyny Łaski.

Zapisz

Zapisz

Zapisz

02/07/2016

Skŏkŏ ruby Burns

Ale te wiersze majōm dobry klang!
Jakbych to dostŏł bez żŏdnego autora, daty abo wstympu… Jakbych niy wiedzioł, co ślōnskŏ gŏdka niy mŏ żywyj, dŏwnyj literatury… Jakby dać zafōngować ino tym wierszōm… Pierzinie! Uwierziłbych, co czytōm ślōnskigŏ poety. Żŏdyn przekłŏd, ino rychtycznŏ ślōnskŏ poezyjŏ.

Za dŏwne dni, przŏcielu mōj,
Za dŏwne, dobre dni,
Pōjdź, wypijymy jeszcze rŏz
Za dŏwne, dobre dni.

Mŏ stracić sie to, czymuś przoł,
Choć kajś w pamiyńci śpi?
Mŏ stracić sie to, czymuś przoł,
I dŏwne, dobre dni?

Za dŏwne dni, przŏcielu mōj,
Za dŏwne, dobre dni,
Pōjdź, wypijymy jeszcze rŏz
Za dŏwne, dobre dni.

Bezma Burns po polsku dŏwnŏ sie niy pokŏzywoł. Sōm żech go znoł chyba ino ze przipisku do Grochowiakowygo wiersza: co to je poeta ôd szkockij nacyje, co pisoł po angelsku, co polski przekłŏd kejś bōł wywołany i Grochowiak* porzōnd ku nimu siōngoł we swojim szkryftaniu. Tōż Burns dzisiŏ to może być ôdkrycie.

Jŏ je ruby Burns
W życiu psinco mōm
Za to miech mōm fol
Z kościami

Co to je ta szkockŏ, Burnsowŏ gŏdka? Je śniōm choby z gŏdkami ślōnskōm i polskōm? Idzie pedzieć, co ślōnski przekłŏd dobrze symuluje Polŏkōm (i Ślōnzŏkōm) czytaniy Burnsa bez Anglijŏkōw (i Szkotōw, co niy poradzōm po szkocku)? Niy wia. Niy wia. Niy wia.

Trza go spōminać, chopy z Mauchline, z lzami,
Dyć wōm pōmŏgoł, wiela jyn mioł siyły;
Kej wŏs niy było w dōma i tydniami,
To wasze baby wcale niy teschniyły.

Wy, bajtle z Mauchline, jak w kupie ciśniecie
Do szkoły w strzody, pyńdziałki i piōntki,
Niych wasza noga trŏwy sam niy gniecie –
Pod niōm tatowe możno leżōm szczōntki!

Już niy fandzol, niy wynokwiej. Dej wigyjcowi Burnsowi piznōnć tustym tekstym. Ôn sōm do sia robi za nŏjlepszy szild, werbōng a ôbrōna.

Kupcie se mietły, jednã abo dwie!
Latoś już lepszych niy dostanie sie!

Na gwołt trza mi baby, niych je jakŏ chce,
Jak jyn bydzie babōm, to niy bydzie źle.

* Ciynżkŏ je niy pōmiyniać -wiak na -wiŏk. „Grochowiŏk” – i zarŏz klang je lepszy, pra?

burns_cover_podgl_lo

„Wiersze i śpiywki Roberta Burnsa” pokŏzały sie we przekłŏdzie ôd Mirosława Syniawy we seryji Canon Silesiae. Ksiōnżka idzie dostać tukej. Oschl robi dō nij za patrōna.

Zapisz

Zapisz

03/06/2016

Niy do ślepŏkōw

Ślepowidzenie mŏ ino 6,4 na filmwebie? Szok! Jŏ bych doł nŏjmynij 8.

1. Po blisku
Je we filmie taki bliż. Niy ma to wynŏkwiōne na siyła, wziynte niy wiadōmŏ skōnd. Pochytali sam cosik, co zarŏzki żech poradziōł spōmiarkować. Chobych ôglōndoł film… ô siebie? Niy – jeszczech blank niy ôgup, coby sōmymu wlyź w paścidło „jŏ a porno” abo „jŏ a baby”. Ale zaglōdołech na tyn film niy choby na ôbrŏz z inkszego świata, to bōły tak wiyncyj zdŏrzynia ôd sōmsiŏdōw. Dziwōm sie – i jezech w dōma. Skuli tego, co Skandynawy dycki zdŏwajōm mi sie podane na Ślōnzŏkōw?

2. Szprytnie
Ślepŏ kobiyta ôsprawiŏ, a te jeji ôsprŏwianie to je miszung prŏwdy, wystŏwiyniŏ i forsztelunku. Wandrujymy bez tyn miszung: trocha sam je zgŏdywaniŏ, co je tak richtich, a co niy; trocha boznōw – bo ôsprŏwiŏczka we cołkim swojim lankorze poradzi tyż robić na śmiych; a trocha szpilu w rozmatlŏwowanie knifōw poschrōnianych do wyzgernych ôglōndŏczy. I plyci sie ta ôsprŏwka podle tej idyji, i sztymuje wszysko elegancko. Doporzōndku wymedykowane! Zapiska na zaś: podziwać, co jeszcze zrychtowoł Eskil Vogt, chop ôd scynariusza a reżyseryje.

3. Nōrmalnie
Je to znak kina z Ojropy, co aktory poradzōm wyglōndać choby nōrmalne ludzie, a niy choby pupy z Mody na sukces? Abo to je przileżytoś ôd Norwegije? Niy wia, ale dō mie to je przijymnoś spamiyntanŏ z ôbglōndaniŏ kejś Le Cinema abo Europa, Europa: kanałōw z ojropyjskimi filmami, bez przistrzignaniŏ do hollywoodzkich sztandardōw.

Ôbejrzołech z uciechōm i dziwuja sie: abo jŏ je cudŏk, co rŏd mōm taki filmy, abo ludzie sōm wiyncyj ślepe jak ta Ingrid.

Tagi:
01/05/2016

Talking Heads – Niybo

Dzisiŏ ku rŏbocie. Skuli rŏboty, a niy skuli 1. mŏja.

Talking Heads – Niybo (Heaven)

Wszyscy prōbujōm do baru wlyź.
Miano ôd niygo… Mianuje sie Niybo.
Kapela w Niybie grŏ moja nŏjrŏdszo śpiywka.
Grŏ jeszcze rŏz, grajōm jōm durś

Niybo to je taki plac,
plac w kerym blank nic nigdy sie niy przitrefiŏ.
Niybo, to je plac,
plac w kerym nic nigdy niy ma louz.

Mōmy sam fajer, wszyscy sam sōm.
Wszyscy pōdōm weg, akuratnie na rŏz.
Ciynżko spokopić, co gynau nic,
Take bydzie fajne, dŏwŏ taki szpas.

Niybo to je taki plac,
plac w kerym blank nic nigdy sie niy przitrefiŏ.
Niybo, to je plac,
plac w kerym nic nigdy niy ma louz.

Jak tyn kusik sie skōńczy, zaś napocznie sie,
Nic niy bydzie inksze, bydzie durś jednake.
Ciynżko spokopić, co gynau nic,
Take bydzie fajne, dŏwŏ taki szpas.

Niybo to je taki plac,
plac w kerym blank nic nigdy sie niy przitrefiŏ.
Niybo, to je plac,
plac w kerym nic nigdy niy ma louz.

24/04/2016

Pentameron – chca wiyncyj!

Ôbejrzołech Pentameron. Alech je tymu rŏd! Musiołbych poôsprawiać ô knifie na skuplowanie ducha dŏwnych ôsprŏwek z modernym kinym. Ô tym, jako cudnie sztimuje sowizdrzalskŏ fabuła z horrorowymi bestyjami. Jako durś fōngujōm prawe emocje zrodzōne z blank znokwiōnych gyszichtōw. Ô prawdopodobiyństwie, co niy ma potrzebne filmowyj prŏwdzie. Ô świyżym lufcie z Dekameronu, Ôsprŏwek kanterberyjskich abo Gargantui a Pantagruela, co przegōniŏ nasza smrodlawo polityczno poprawnoś. I ô piyknych ôbrŏzkach, malarskich kadrach, na kere niy poradziłech sie nadziwać. Naprŏwdy, Pentamerōnowi nŏleży sie skłŏdnŏ recenzyjŏ, abo lepij – akuratny esej.

Jŏ ich, wiadōmo, niy napisza.

vlcsnap-2015-09-10-15h50m50s656

Ale jak idzie dzisiŏ robić taki filmy, tōż możno i moje marzynie dostanie swoja szansa? Tak bych chcioł ôbŏczyć filmowygo Goffreda abo Jerusalem wyzwolonōm zrychtowanego wedle takigo sōmygo knifu! Kostiōmowy trocha horror, trocha fantasy, cosik z Greenewaya i cosik z del Toro, niyrealne, chocioż do uwierzyniŏ. Magiczny świat, wrŏz blank egzotyczny i taki swōj, aże to szteruje.

No ja, ino kaj by go mieli nakryncić? We Ojropie niy, bo to ô krucjacie, ô praniu Arabōw, tymat gorki i zakŏzany. We Stanach tyż niy – zrobiliby szumne, ale płōne dziadostwo. Daleki Wschōd je za daleki – kulturowŏ. Ani Bollywood – ôni za moc tańcujōm.

Trudno-darmo. Nikaj mi go chyba niy zrychtujōm. Chocioż… Matteo Garrone, suchocie mie? Niy szukŏcie aby idyji na nŏstympny film?

Tagi: ,
19/02/2016

Janosch – Ach, jakŏ cudnŏ je Panama

Zawdy tak mōm przi Janoschu: czytōm te ônego teksty do majerantnych abo do dziecek po polsku, i cosik mi zgrzito, choby te medium niy bōło tak richtich cylniynte. Ażech sie kejś doł do przekłŏdaniŏ „Panamy”, coby aby trocha sie tyn dysōnans stracił. Tōż i je: moje fanowskie tumaczynie bŏjki ôd Janoscha.

Ach, jakŏ cudnŏ je Panama
Ôsprŏwka ô tym, jako Miś a Tiger wandrowali do Panamy

Miś a Tigerek żyli sie kejś w dołowinie wele rzyczki. Tam kaj sie kopci, wele srogigo strōmu. Mieli tyż swoja włŏsnŏ łōdka.

Miyszkali w małyj, przitulnyj chałpce z kōminym. – Ale nōm dobrze idzie – padoł Tigerek – przeca mōmy wszyjsko, czego dusza zapragnie i mogymy sie niczego niy bŏć. A ku tymu sōm my fest silni. Pra, Misiu?
-No toć – ôdpowiadoł Miś – jŏ mōm siła choby ber, a ty mŏsz siła choby tiger. To chyba styknie.

Miś dziynnie łaził z wyndkōm chytać ryby, a Tigerek łaził do lasa zbiyrać grziby. Miś dziynnie warził ôbiŏd, bo to bōł szumny kuchŏrz.
-Rŏdszyj zjycie ryba z solōm a kōrzyniami, zŏcny panie Tiger, abo ze cytrōnōm a cebulkōm?
Jŏ to bych chcioł i to, i to – ôdpadoł Tigerek – a coby wszyskigo bōło fest dużo.
Na zista jedli suszōne grziby, a potym kōmpot z czŏrnych jagōd a miōd. Rychtyk fajnie im sie żyło we małyj, przitulnyj chałpce wele rzyczki…

Aże ôrŏz na jedyn dziyń Miś ôbŏczył na rzyce pływać drzewiannō krzinka. Chycił jōm a wysmyczył z wody, powōnioł i pedzioł: – Ôoo, banany.
Bo krzinka wōniała na banany. A co na nij stoło?
– Pa-na-ma – przeczytoł Miś. – Krzinka przipłynyła z Panamy, a Panama wōniŏ na banany. Ach, Panama to je kraj moich marzyń – pedzioł.
Polecioł gibko do dōm i aże do nocy ôsprawioł Tigerkowi ô Panamie.
– Wiysz – padoł – we Panamie wszyjsko je dużo gryfniyjsze. Bo Panama cŏłkŏ wōniŏ na banany. Panama to je kraj naszych marzyń. Jutro blank rano muszymy wyruszyć do Panamy. Co powiysz, Tigerku?
– Jutro blank rano – przichwolił Tigerek – bo my sie mogymy niczego niy bŏć, Misiu. Ale muszymy zebrać z nami moja tigerkŏwŏ kaczyca.
Na drugi dziyń wstoli jeszcze gibcyj jak nōrmalnie.
Jak niy znŏsz drogi, pedzioł Miś, to nŏjprzōd musisz mieć wegwajzer.
Tōż przełōnaczył drzewiannŏ krzinka na wegwajzer.

Muszymy zebrać moja wyndka – pedzioł – bo fto mŏ wyndka, tyn zawdy bydzie mioł i ryby. A fto mŏ ryby, tyn sie może niy bŏć głodu…
– A fto sie niy boi głodu – przidoł Tigerek – tyn sie może niczego niy bŏć. Pra, Misiu?
I wziōn jeszcze czerwōny gŏrczek.
Cobyś mi mōg dziynnie uwarzić co smakowitego, Misiu. Bo jŏ rŏd jym wszyjsko, co ty uwarzisz. Mniam, mniam…
Miś ôblyk swōj czŏrny hut i poszli weg. W tym kerunku, kery pokŏzywŏł wegwajzer. Na proste przed sia, brzegiym rzyki…

E, Misiu i Tigerku! Niy widzicie flaszkowyj poczty, kerŏ płynie po rzyce? Możnŏ fto wraził do flaszki sekretnŏ wiadōmoś ô pirackich szacach… Już je za niyskoro. Flaszka popłynyła fōrt.

– Halo, Myszko – zawołoł Miś – wandrujymy ku Panamie. Panama to je kraj naszych marzyń. Tam wszyjsko je blank inksze i dużo wielgsze…
– Wielgsze jak nasza myszowŏ dziura? – spytała Mysza. – Niy wierza!
Co tam myszy wiedzōm ô Panamie? Psinco!

Dalij trefili sie ze starym Lisym, kery prawie rychtowoł sie gōnska na gyburstagowy ôbiŏd.
– Jak sie samstōnd idzie do Panamy? – spytoł sie Miś.
W lewo – ôpedzioł gibko Lis, bo chcioł, coby mu gibko dali pokōj. Atoli to niy bōła dobrŏ dorada. Lepszy go bōło ani niy pytać.

Potym trefili Krowa.
Jak sie samstōnd idzie do Panamy? – spytoł sie Miś.
– W lewo – ôdpedziała Krowa – przeca w prawo to miyszkŏ bamber, a tam, kaj miyszkŏ bamber, na zicher niy ma Panamy.
To ale tyż niy bōła dobrŏ dorada.
Bo kaj dōńdzie tyn, co durś skryncŏ w lewo?
No toć! Tyn istny yntlich przidzie nazŏd tam, skōnd prziszeł.
A ku tymu napoczło lŏć i woda ciyngiym loła sie z niyba, loła sie i loła…
– Bele by moja tigerkowŏ kaczyca niy zmokła – pedzioł Tigerek – to jo już sie niy byda niczego boł. Kaj je wasz szumny paryzol, Misiu i Tigerku? Wisi se w chałpie wele dźwiyrzy. Jezderkusie!

Na wieczōr Miś zbudowoł z dwōch blaszannych kastroli przeciwdeszczowŏ budka. Wroz rozhajcowali przed niōm fojerka, coby sie ôgrzŏć.
– Ale dobrze je mieć kamrata – pedzioł Tigerek – kery poradzi zbudować przeciwdyszczowŏ budka. Wtynczŏs idzie sie już niczego niy bŏć.

Jak dyszcz ustoł, poszli dalij.
Gibko zachciało sie im jejś i Miś pedzioł:
– Mōm przeca wyndka, tōż pōda śniōm nachytać rybōw. A ty, Tigerku, doczkej za tyn czŏs wele tego srogigo strōma i rozhajcuj małŏ fojerka, coby my mogli te ryby upiyc.
Ale na ôbkoło niy bōło żŏdnyj rzyki, a kaj niy ma rzyki, tam niy ma tyż rybōw. Kaj niy ma rybōw, tam i wyndka je nic wert.

Cołke szczynście, co Tigerek poradził nazbiyrać grzibōw, bo ôbydwa szkyrtliby z głodu.
– Jak sie mŏ kamrata – pedzioł Miś – kery poradzi zbiyrać grziby, to sie idzie niczego niy bŏć, pra, Tigerku?

Niyskorzij trefili Hazŏka i Jyża, kerzi dźwigali na puklach posieczōne zboże.
– Pōdźcie z nami – pedzieli dwa żniwiŏrze – Ôstōńcie na nŏc w naszyj chałpce. Radzi my sōm kŏżdymu gościowi, kery poradzi co ciekawego poôsprawiać.
Kŏzali im sie siednōnć na miynkućkij zofie.
– Ta zofa – pedzioł Tigerek – to je nŏjpiykniyjszŏ zofa ze wszyjskich zofōw na cŏłkim świecie. We Panamie lajstnymy sie gynau takŏ samŏ, a wtynczŏs bydymy już mieli rychtyk wszysko, co inŏ dusza zapragnie. Mōm recht, Misiu?
– Mŏsz recht, Tigerku – ôdpedzioł Miś.
A potym bez cŏłki wieczōr ôsprawioł gospodŏrzōm ô Panamie.
– Panama – padoł Miś – to je land z naszych marzyń, bo Panama – jak je dugŏ a szyrokŏ – wōniŏ na banany. Prŏwda, Tigerku?
– My ôbydwa – pedzioł Hazŏk – nigdy niy wyleźli dalij jak na kōniec naszego pola. I do dzisioj to nasze pole bōło landym z naszych marzyń, bo tukej rośnie zboże, z kerego żyjymy. Ale ôd dzisioj land z naszych marzyń bydzie sie mianowoł Panama. Ach, ale cudnŏ je Panama, prŏwda, Jyżu?
Miś i Tigerek poszli nynać na przepiyknej zofie. Bez ta noc wszyscy we sztyrech mieli śnik ô Panamie.

Rajzowali dalij i trefili Wrōna.
Ptŏki niy sōm gupie – pedzioł Miś i spytoł sie Wrōny ô droga.
Ô jakŏ droga? – spytała sie Wrōna. – Przeca na świecie je mocka drōg.
Nōm sie rozchodzi ô droga do landu z naszych marzyń – ôdpedzioł Miś. – Tam wszyjsko je blank inksze. Dużo gryfniyjsze i fest wielge…
Tyn land moga wōm pokŏzać – pedziała Wrōna, bo ptŏki wszyjsko wiedzōm. – Terŏzki pofurgejcie za mnōm. Furg!
I pofurgała na piyrszŏ asta ôd srogigo strōmu. A potym leciała wyżyj a wyżyj. Miś i Tigerek niy poradzili furgać – umieli sie inŏ spinać.
– Trzimej mie fest, Misiu, i niy puszczej! – wołoł Tigerek – coby sie moij tigerkowyj kaczycy niy złōmało kōłko…
– Wejrzijcie – pedziała Wrōna – to je to.
I pokŏzała krzidłym naôbkoło.
– Ooo! – ruknoł Tigerek – To je ale piykne! Prŏwda, Misiu?
– To je piykniyjsze jak wszysko, co żech w życiu ôbŏczył – pedzioł Miś.
Zatym to, na co sie dziwali, to bōła gynau ta dołowina i rzyczka, kaj sōmi miyszkali. Daleko, miyndzy strōmami, szło ôbŏczyć jejich chałpka. Tela co jeszcze nigdy niy zaglōndali na to wszysko z wiyrchu.
– No przeca to je Panama… – pedzioł Tigerek. – Muszymy gibko ciś dalij, ku tyj rzyczce. Zbudujymy sie tam małŏ, przitulnŏ chałpka z kōminym. Przeca mogymy sie niczego niy bŏć, Misiu. Tōż ślyźli ze srogigŏ strōmu i drap byli już wele rzyczki.

Kaj je wasza łōdka, Misiu i Tigerku? Je zacumowanŏ przi waszyj chałpce nad rzyczkōm.

– Zōńdź, Tigerku, i prziniyś pŏra desek a patlŏkōw – pedzioł Miś.
I zrobiōł mataczka.
– Ale to je dobre – pedzioł Tigerek – mieć kamrata, kery poradzi zrobić mataczka. Wtynczŏs idzie sie niczego niy bŏć.
Zasmyczyli mataczka na rzyka i popłynyli na drugi brzyg.
– Dej pozōr, Misiu – wołoł Tigerek – coby moja tigerkowŏ kaczyca niy tōnkła do wody. Bo ôna tak za fest niy poradzi pływać.
Jak wylōndowali, to poszli jedyn za drugim po brzygu, a Miś pedzioł:
– Terŏzki możesz lyź za mnōm krok w krok, bo jŏ znōm droga.
– Wtynczŏs mogymy sie już niczego niy bŏć – pedzioł Tigerek i lyźli dalij tak dugo, aże zaszli do briki przeciepanyj bez rzyczka.
Miś sōm jōm kejś budowoł. Bo Miś i Tigerek bliżali sie do krzŏkōw, kere rōsły wele jejich chałpki. Niy poznali swoij briki, bo jak byli weg, rzyczka jōm trocha podmyła.
– Muszymy zrychtować ta brika – pedzioł Tigerek – ty dźwigniesz jōm ôd spodku, a jŏ chyca z wiyrchu. Inŏ dej pozōr, coby moja tigerkowŏ kaczyca niy śjechała do wody.

Ej, Misiu i Tigerku! Po rzyce zajś płynie flaszkowŏ poczta. Możnŏ je tam jakŏ szkartka z sekretnōm nowinōm. Psinco wŏs ôbchodzōm szace ôd piratōw zatopiōne we Strzōdziymnym Morzu? Za niyskoro, flaszkowŏ poczta już ôdpłynyła.

Na drugim brzygu ôd rzyczki znŏdli wegwajzer. Leżoł ôbalōny we trŏwie.
– Co to je, Tigerku?
– Kaj?
– No tukej!
– Wegwajzer.
– A co na nim stoi?
– Nic, jŏ przeca niy umia czytać.
– Pa…
– Paragwaj!
– Psinco!
– Paryzol!
– Katać, gupielŏku! Pa-na-ma. Panama. Tigerku, sōm my we Panamie! We landzie z naszych marzyń, hura! Pōdź, bydymy tańcować taniec radości.

I tańcowali taniyc radości, naôbkoło, naôbkoło.

A ty już na zicher wiysz, co to bōł za wegwajzer. Toć! Mŏsz recht.

Miś i Tigerek przeszli jeszcze kōnsek i stanyli przed ôpuszczōnōm chałpkōm z kōminym.
– Hej, Tigerku – ryknōł Miś – co to ôbŏczyły nasze wyzgerne ôczy, powiydz inŏ!
– Chałpka, Misiu. Cudno, szwarnŏ chałpka z kōminym. Nŏjpiykniyjszŏ ze wszyjskich chałpek świata. Możnŏ by my w nij zamiyszkali.
– Ale sam je cicho i spokojnie, Tikerku – ryknoł Miś – posuchej inŏ!
Wiater i dyszcz trocha porymplowały jejich starŏ chałpka, beztōż Miś i Tigerek jij niy poznali. Strōmy i krzŏki bez tyn czŏs urosły i wszyjsko zrobiōło sie trocha wielgsze.
– Tukej wszyjsko je dużo wielgsze, Misiu – ryknoł Tigerek – Panama je cudnŏ i szwarnŏ, pra?
Zarŏz dali sie do rychtowaniŏ chałpki. Miś sprawił dach, zrobiōł stōł, dwa stołki i dwa lyża.
– Jŏ nŏjwiyncyj potrzebuja zesla do kolybaniŏ – pedzioł Tigerek – bo bez niygo niy moga sie kolybać. Tōż zrobiōł sie zesel.
Niyskorzij nasadzowali w zegrōdce roztomajte kwiŏtki i drap wszysko wyglōndało tak piyknie choby dŏwnij. Miś łaził na ryby, Tigerek zbiyroł grziby. Po prŏwdzie wszyjsko wyglōndało jeszcze piyknij, bo Miś i Tikerek lajstnyli sie miynkućkŏ zofa. Chałpka wele krzŏkōw zdŏwała sie im nŏjpiykniyjszym placym na ziymi.
– Ach, Tigerku – dziynnie gŏdoł Miś – ale nōm sie podarziło, co my znŏdli Panama, pra?
– Toć! – ôdpadoł Tigerek – to je land z naszych marzyń. I nigdy, przenigdy już go niy ôpuszczymy.

Możnŏ powiysz, co Miś i Tigerek zrobiliby nŏjlepij, jakby ôstali dōma?
Co by sie niy skamali dugim wandrowaniym?
Ô niy! Wtynczŏs by niy trefili Lisa ani Wrōny. Niy trefiliby tyż Hazŏka ani Jyża i nigdy by sie niy dowiedzieli, jako przitulnŏ może być takŏ piyknŏ, miynkućkŏ zofa.

Przekłŏdoł: Rafał Szyma

Tekst przełożyłech wiyncyj jak rok do zadku, na Gody (2014), coby robiōł za gyszynk do mojij cery. Bōła gŏdka ô tym, coby go wydać, ale psinco z tego wyszło. Tōż  je sam tukej: blank niyformalnie, fanowsko, ino do tych, kerzi bez cufal znodli mōj blog. Bon apetit.

 

 

10/01/2016

Stare werbōngi ôd terŏźnych fyrmōw

Blank przipadkowe cajtōngi przeglōndane skuli projektu: Schlesische Sonntagspost, nr 32/1941 i Berliner Illustrirte Zeitung, nr 28/1939. Wejrzołech na jedyn werbōng – ciups! Coca Cola. To mi stykło. Smolić projekt, lecymy po strōnach za inkszymi werbōngami!

Jako jeszcze fyrma (takŏ, co jōm dzisiŏ znōmy) idzie znojś na tych brōnŏtnych (toć!) szkartkach? Podziwejcie sie: werbōng kejś (75 lŏt do zadku), werbōng dzisiŏ.

coke bayer droetker osram

Tagi: ,
26/12/2015

Szturmowiec Imperium

To już dzisio!
Społech tela, co nic. Wstołech dugo przed rozwidniŏkiym. Poleciołech trocha polŏtać, coby jakoś zabić tyn czas. Fliger sztartowoł ô jednyj, cug przijeżdżoł na lotnisko wele jedynostyj, taksa na banhof miała u mie być ćwierć na jedynostŏ. Rajzefiber taki, że niy idzie strzimać. Wszysko naszykowane? Ja! Niczego niy brakuje? Toć! Papiōry, tasza… No dyć! Wszysko mōm. Terŏzki ino doczkać!

***

Jezech sam! Je nŏs sam moc! Pōmału puszczajōm nŏs rajn, tajlujōm na myńsze skupiny. Już widza niykerych łazić w kostiōmach. Zarŏzki byda kōnskiym tego wszyskigo. Moje nŏjsrogsze marzynie, tela lŏt nadzieje – już za mōmynt. Chyba żech je w niebie!

***

Jezu! Idzie do nŏs chop z wykŏzym. Jezu! Jezech dran! Jezu!

– Jason Hood? Wyście sōm Jason Hood?
– Ja, to je jŏ. Moga pokŏzać papiōry…
– Niy trza, panie Hood. Panie Hood, wasza rola.
– Ja, miołech robić za szturmowca.
– Widzicie, panie Hood, je taki jedyn problym. Wasz plac – my go musieli dać kōmu inkszymu. I niy ma go. Niy gorszcie sie, ale brakło do wŏs roboty.
– Ale jŏ…
– Niy starejcie sie, piniōndze za rajza dostaniecie nazŏd. Pōdźcie zy mnōm do biōra, tam wszysko załatwiymy.
– Ale…
– Jŏ wiym, jŏ wiym. Pōdźcie zy mnōm.

faktopedia_01

17/12/2015

Gloria Gaynor – Jŏ strzimia to

Dobrŏ śpiywka na ciynżki czas. Naprŏwdy, naprŏwdy padōm wōm: ino miyłowanie!

Gloria Gaynor – Jŏ strzimia to (I will survive)

Piyrw wylynkałach sie, aże sztopło mie
Myślałach co blank niy poradza żyć bez ciebie
Tela medykowałach ô tym
Jakżeś wtynczŏs skrziwdził mie
Chytałach siła
I jak terŏzki mōm strzimać

Zaś żeś je sam
Pierōn wiy skōnd
Wlazłach do dōm i widza cie ze cliwōm machōm na gymbie

Miałach ci zebrać dō mie klucz
abo pōmiynić zōmki sie
Jakbych wiedziała co kejś przidziesz tukej zaś szterować mie

Bier sie stōnd! Idź se już fōrt!
Weź sie ôbrōć
Niyrada sam widza cie
Ty żeś naschwol uraził mie jak żeś mie rŏz już ôpuszczoł

Miałach sie rozpraś?
Miałach se lygnōnć i umrzić?

O-o-niy! Jŏ strzimia to
Podwiela wiym jak mōm przŏć
Tak dugo byda żyć!
Życie sam do życiŏ mōm
Cołke przŏnie kōmu dōm
I strzimia to
Jŏ strzimia to! Hej, hej

Trza mi bōło cołkich siył, coby strzimać to,
Zbiyrałach potrzaskane kōnski serca mojigo
Przepyndziłach tela nocy
cołkŏ we żolu do siebie. Fest ślimtałach
Terŏz ale zaś siła mōm
Tōż widzisz mie – cołkŏ nowŏ
Jŏ już niy ma ta borŏka co ciyngiym przoła ci

A ty ôrŏz sam prziłazisz
Spozdŏwŏsz sie że byda fraj
Jŏ szporuja swoje przōnie do tego fto miyłuje mie!

Bier sie stōnd…