Strefa gŏdki – projekt wystawy

Dzisio prziszoł tyn dziyń, w kierym na oschl pokozuje sie post napisany blank po polsku. Bulōm sie fōndamynty świata…

A rozchodzi sie ô to, co prawie żech przegroł kōnkurs na najciekawszą akcję  artystyczną „Do sztuki, gotowi, start!” w katowickim BWA. Sztartłech tam z projektym, kiery tykoł sie naszyj gŏdki i wierza szło by z tego zrobić co we wercie. Tōż wciepuja go sam – u mie na kōmpie na zicher żŏdyn go niy ôbŏczy. Jakby prawie, zŏcny czytŏczu, to wiysz… oschlblog afa gmail.com i jadymy z tym koksym!

Strefa godki

Projekt wystawy
Autor: Rafał Szyma

Oto wszechświat po śląsku.

Media. Prasa. Reklama. Sztuka użytkowa. Tekst. Obraz. Dźwięk. Film. Komunikaty. Rozmowy. Po śląsku.

Nieistniejąca poza ścianami ekspozycji, monojęzyczna przestrzeń, ze śląskim jako monojęzykiem.

Zamysł akcji

Projekt Strefa godki jest eksperymentem mającym na celu zbadanie możliwości komunikacyjnych mowy śląskiej, jej kulturowej i społecznej nośności.

Zamysłem akcji jest zasymulować przestrzeń z językiem śląskim jako dominującym, organizującym świat, media, komunikację.

Ślōnsko godka nie ma aspiracji totalnych – jej naturalnym środowiskiem jest i była koegzystencja z wielkimi, dominującymi językami państwowymi: polskim, czeskim, niegdyś niemieckim. Tym bardziej interesująco jawi się projekt stworzenia przestrzeni, w której mowa śląska zostanie przestawiona w roli takiegoż dominującego, występującego bez towarzystwa innych języka.

Jeśli to poprzez język postrzegamy, opisujemy i tworzymy świat, projekt Strefa godki pozwoli na stworzenie świata alternatywnego, zasymulowanie rzeczywistości ograniczonej ścianami przestrzeni wystawy.

Dodatkowym aspektem akcji jest element emancypujący i poniekąd nobilitujący mowę śląską i jej użytkowników.

Ekspozycja

Strefę godki będą tworzyć następujące realizacje:

Czytaj dalej „Strefa gŏdki – projekt wystawy”

Reklamy

Eli Rafały śpiōm na „Elektrycznych ôwcach”

Śpia na filmach.

Cołki Braveheart ôbejrzołech dopiyro za czwŏrtym razym: bez piyrsze trzi lecioł zawdy na Polsacie, ô dziewiōntyj wieczōr, z reklamami dugimi choby reklamy na Polsacie. Bōło dobrze, jak żech strzimowoł do piyrszego trefu Gibsōna z Marceau.

Na Avatara poszołech do IMAX. 3D furgało naôbkoło, wizualnŏ rewolucyjŏ dzioła sie na mojich ôczach… ale na finałowyj chaji nynołech choby mały dzidzik.

Przi piyrszyj tajli Hobbita ani niy żech niy wiedzioł, że sie kajś Gandalf straciōł. Przed lasym, pamiyntōm, jeszcze bōł, niyskorzij jŏ już nynoł, a na ôstatku, jak żech zaś bōł mōnter, normalnie deptoł z cwergami.

A kaj tam filmy, w kierych niy ma za fest akcyje? Młyn a krziż: bylimy ze ślubnōm. Piykny ôbroz, ale i srogi bōj: jŏ abo śnik. Aże sie na mie moja znerwowała, co bezma marnia piniōndze na bilety i co spać mōm w dōma, a niy we kinie.

Pisza ô tym wszyskim skuli Blade Runnera 2049. Trzi godziny filmu. Piōntek, po cołkim tydniu z mockōm roboty i ino troszyczkōm spaniŏ. Dziewiōntŏ wieczōr, aże do dwanostej…

Usłech? Katać!

Pierōnie, to je ale dobry film!

Katalōnijo

Fojermany we raji – ôroz policaje, co ich pierōm.
Norōd z dźwigniyntymi rynkami: frela, starzik, inksi – ôroz policaje, co ich pierōm.
Mode ludzie siedzōm na asfalcie – ôroz policaje, co ich pierōm.
I starka – policaje smyczōm jōm we trzech.
I te ludzie, kierym policaje zebierajōm urny do welowanio.

Dzisio Madryt straciōł Katalōnijo.

Człowiyk. Wojŏk. Ideologijo.

Ôrŏz ôtwiyrŏ sie portal i przeciepuje cie do placu, ô kierym prawie czytŏsz.
– Eee… Babi Jar, 1941? Lepij ôstana w dōma.

Porwali cie. Bohatyr z ksiōnżki, co jōm prawie czytŏsz, przibywŏ ci z retōnkiym.
– Hmm, Waffen SS? Niyrŏd ich widza, ale wierza szafnōm te zadanie.

Miołech niydŏwno taki „szpas” z graczkami, kiere pokŏzywoł mi facebook. Wszysko skuli ksiōnżki „Wojŏki. Potokoły z bojōw, zabijaniŏ i umiyraniŏ”. Dobre, dzisio bez alternatywnyj rzeczywistości: na ôbkłŏdce stoi „Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania”, a napisali jōm Sönke Neitzel a Harald Welzer.

Bez drugo wojna alianty mieli szpecjalne lagry do chycōnych wojŏkōw, w kierych nagrowali to, ô czym zajynci miyndzy sobōm gŏdali. Klachy, ôsprŏwki, ôstudy ôd gynerałōw, ôficyrōw abo gymajnōw, z Wahrmachtu, Waffen SS, Kriegsmarine abo Luftwaffe, egal. W kŏżdej chwili ftoś mōg pultnōnć cosik, co bōło we wercie do wywiadu.

Zrychtowali tam tōny protokołōw. Piyńdziesiōnt lŏt niyskorzij te dokumynty przestały być tajne, a zaczły robić za niysamowity sztof do historykōw. Sztof bez filtra lŏt, mitōw, felernyj pamiyńci. Rajza direkt do świata ôd wojŏkōw.

Musza sie chyba zrychtować taki ôbstōny tekst ô tych ksiōnżkach, trefach a filmach, kiere ôtwiyrajōm ôczy, pōmiyniajōm to, co i jak mōmy poukłŏdane w gowie, robiōm za poznŏwcze bōmby. Ta ksiōnżka takŏ je: buli cygaństwa ôd ideologōw, szumne balakwastry a la „Dulce et decorum…”, ôbrŏzki złych Niymcōw abo niywinnego Wehrmachtu. Wōniŏ trocha na Zimbardo, trocha na Remarque’a.

Nadszedł czas, aby skończyć z przecenianiem sfery ideologicznej. Ideologia może wprawdzie dostarczać powodów do wojny, ale nie wyjaśnia, dlaczego żołnierze zabijają albo popełniają zbrodnie wojenne. Zarówno wojna, jak i działania robotników i rzemieślników wojny są banalne, tak jak zawsze banalne są zachowania ludzi (…) w zakładzie pracy, w urzędzie, w szkole lub na uniwersytecie. Niemniej owa banalność zrodziła najbardziej ekstremalną przemoc w dziejach ludzkości.

Pierōńsko dobrŏ ksiōnżka.

„Leanderka”

„Leanderka”, abo mōj ślōnski debiut ksiōnżkowy, je prawie w przedsprzedaży. Fto sie jōm ôbsztaluje do 18.09., tyn niy ino mynij zabuli i dostanie ksiōnżka zarŏz jak bydzie fertich, ale tyż dostanie ôdy mie mały geszynk: tako nalepka :)

„Leanderka” to zbiōr z ôsprŏwkami. Ô niykierych bydziecie cosik wiedzieć, bo myńsze abo wiynksze kōnski pokŏzowołech sam na blogu. Inkszymi żech sie jeszcze nikaj niy asiōł. Jak byście chcieli wejrzeć, ô co lŏtŏ, to sam mŏcie na smak krōtki kōnsek ksiōnżki.

Jezech cołki w zŏcy skuli tego, co te moje ôsprŏwki ôtwiyrajōm blank nowo seria ôd Silesii Progress: seria z modernōm slōnskōm literaturōm. Piyrszŏ – Ślōnskŏ Bibliŏtyka – nazbiyrała bez piyńć (?) lŏt pŏra ksiōnżek naprŏwdy ważnych do naszyj kultury. Drugŏ – Seria z zicherkōm – pokŏzuje popularno, kriminalno literatura pō naszymu i pocisła w świat Kōmisŏrza Hanusika. Terŏzki dokupluje do nich ta trzeciŏ – Ślōnski Druk. Marzi mi sie, coby trocha popochała z tym, jako terŏz funguje pisanie pō naszymu.

Sam je tyż dobry plac, coby podziynkować: Mirkowi Syniawie, mojimu redachtorowi, przi kierym tela żech sie nauczōł ô gŏdce bez pŏra tydni roboty. Krzyśkowi „Prosiakowi” Owedykowi za ôbrŏzek na ôbkłŏdka. Pyjtrowi Długoszowi, kiery uwierzōł we ksiōnżka za tela, coby jōm wydać. A Zbigniewowi Kadłubkowi z Marcinym Melonym, ôd kierych dobre słowo ô ksiōnżce fest jij pōmŏgŏ.

Tōż tak by to wyglōndało:

Tytuł: Leanderka
Podtytuł: 5 ôsprowek po naszymu
Autor: Rafał Szyma
Redakcja: Mirosław Syniawa
Ilustracja na okładce: Krzysztof „Prosiak” Owedyk
Język publikacji: śląski

Seria: Ślōnski druk. Modernŏ literatura pō naszymu.

Patronat: Farbryka Silesia, Chwila z gŏdkōm, Tuudi.net, Reflektor, ArtPapier i Jaskółka Śląska.

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Po jakimu stoja z tōm lampkōm?

To je ale wic! Chodza brōnić polskich sōndōw, tych samych, kiere podle ajchnionej polskij racji stanu, naskwol dymokratycznym mustrōm, zakŏzowały fungować „mojimu” Stowarzyszyniu Ôsōb Narodowości Ślōnskij.

Co jo tam robia? Przeca prawie wtynczŏs nojwiyncyj czuja, żech niy ma Polŏk, jak do kupy z Polŏkami stoja i suchōm cliwych śpiywek z Piwnice pod baranami abo hymnu, kiery ofyn mi padŏ, że je ô inkszych ludziach a ô cudzyj historyji.

Wierza ale, co tam, wele gerychtu, je plac dō mie: Ślōnzŏka-polskigo ôbywatela. Bez przikłŏd skuli pamiyńci ô tych starych Polskach i ô tym, co ône pochały. Sōm my przi Polsce i ino wtynczŏs pudzie to strzimać, jak bydzie ś nij dymokratyczne państwo prawa. Ino wtynczŏs moga być za swobodnego ôbywatela, bez bōniŏ, gańby i kryciŏ sie z tym, fto żech je.

Ida, bo to niy ma ino jejich sprawa. Mie tyż to tykŏ.

Niy ma to darymny futer, płōny tyjater – te pŏlynie lampek i kolybanie fanami? Toć! Ale co inkszego mōm zrobić, kiej czuja, że niy śmia niy robić blank nic?!

Niy ino żywe umrziki

1.
To bydzie drugi rŏz, jak Silesia Progress wydŏwŏ ksiōnżka blank inkszo, jak żech sie spodziywoł. Piyrszŏ była „Jak Johannes Kepler…” ôd Henryka Wańka – relatywnie lekŏ i szpasownŏ, mało wiela wigyjcowskŏ – na ôpy, jakech jōm mioł w gowie, podwiela żech jij niy poczytoł. Terŏzki zaś „Nunquam otiosus” ôd Mirosława Syniawy. Forsztelowołech sie kriminał i synsacyjo we historycznych szatkach, a dostołech intelektualno rajza po XVII storoczu.

2.

„Większość żyjących dziś ludzi nie ma pojęcia nawet o tym, że mamy wiek siedemnasty i że jesteśmy mieszkańcami Europy, więc nie powinniśmy się dziwić, że tam, gdzie my dopatrujemy się przypadków rzadkich chorób, oni widzą zjawy i potwory”.

Nasze czasy to je szpica moderności, a kejś to ino cimŏk i gupota, pra? Zdŏwŏ sie tak nōm dzisio, zdŏwało we wiykach XX (wyścig ku kosmosowi), XIX (damfowe storocze), XVIII (hyrskie Ôświecynie)… Wierza Syniawie, co tak ô swojich czasach gŏdali i przōdzij. A pamiyntōm tyż wiyrsze humanistōw, co sie asiyli jeszcze piyrwyj, abo tego chopa ôd cwergōw, co czympli na puklach ôlbrzimōm.

3.
To bōł ale miszung, tyn XVII wiyk. Antykowe autorytety, nauczanie ôd Kościoła, moderne eksperymyntatory i wynŏjdlŏrze, wiedza ôd inkszych kultur a mōndrości nŏrodu, ezoteryka, metafizyka, filozofijŏ. Czas, kiej rodziyła sie nauka, a ś niōm i modernŏ Europa. I kaj my to zaszli? Daleko, ale na zicher aże tak, jak nōm sie zdŏwŏ? Gŏdajōm, co mōmy dzisio kryzys uczōności, tōż werci sie spōmnieć, jakie heksy, heretyki, bestyje a cygōny pokŏzujōm sie, kiej dōmy sie drzymnōnć usōndkowi.

4.
Mōm „Nunquam…” w zocy za to, jak foluje tyn „prōzny czas” ślōnskij historyji, kiery żech erbnoł we polskij szkole. Pokŏzuje kōnsek tego, jako to tyn Ślōnsk fungowoł, jak przi Polsce niy bōł, a to skuli tego, co prawie bōł przi Zachodzie i robiōł za prawo tajla tego, co sie wtynczos ważnego do cołkij cywilizacyje dzioło.

5.
Idzie sie to fajnie poczytać? Czytŏcz wczas spokopi, co szpas je kaj indzij, jak mu sie zdŏwało. Niy we gibkij akcyji a byzuchach na cmyntŏrzach, ino w gŏdkach mōndrŏkōw i sznupaniu po bogajstwie epoki. Syniawa wykludziōł mie kajś fōrt daleko, dalij jeszcze jak tego synka, kierymu kŏzoł ciś ze ślōnskigo miasteczka H. aże do Amsterdamu. Trza ale pedzieć – rŏd żech za nim poszoł.

6.
Jakbych dzisio robiōł ôbkłŏdka do tyj ksiōnżki, to dołbych wiyncyj starego tekstu, a mynij umrzika ;)