Dyskretny urok

Jako to tam je, za granicōm, na czeskim Ślōnsku? Je to jeszcze Ślōnsk, abo land, kerymu ôstoło inŏ taki miano? Idzie pedzieć, co to jeszcze sōm ‚my’, abo już jakeś ‚ône’, cudze?

Dyskretny urok ŚląskaKsiōnżka Evy Tvrdej to je głos do takigo rajcowaniŏ. Biere nŏs do Rohova, piytnoście kilometrōw za Racibōrz. Pisza „za”, bo przeca patrza ôd naszyj strōny. Kajś tam je tyn Kraik Hulczyński – jedynŏ pruskŏ tajla Ślōnska, kero sie trefiła Czechōm. Te Prajsko z małōm, ale inkszōm jak reszta Czechōw kulturōm.

Autōrka ôsprawiŏ ô gyszichcie ôd tego placu: ôd nŏjdŏwniyjszych czasōw aże do XXI storoczŏ. Rŏz wlepio kōnski z Rohowskij krōniki, rŏz pisze krōtko ôsprŏwka – jedna, drugŏ, trzecio…

Skŏkajōm scyny i ôbrŏzki, kere skłodajōm sie na cosik, co sie zdŏwŏ dziwnie znane. Znōm te pōmatlanie. Te żywoty ludzi, w kerych prasła srogo gyszichta. To wszysko je blank choby… Toć! Blank choby sam u nŏs.

Jakech sie broł do skłŏdaniŏ ksiōnżki, dostołech paket ze zdjyńciami. Kej żech inŏ ôbŏczył te z kōnskiym pola i kościołym, jużech wiedzioł: musza to mieć na ôbkłŏdce. Po jakiymu? Taki zdjyńcie idzie zrobić kajś kole Pszczyny. Abo za Gliwicami. Możnŏ tyż wele Ôpola. Bele kaj na Ślōnsku. A tak richtik to je zrobiōne tam, we Rohovie. Niby we Czeskij Republice, ale na Ślōnsku, takim samym jak wele Pszczyny, Rybnika abo Toszka. U nŏs.

Znodłech u Tvrdej futer do tego wyforsztelowanego, mitycznego Ślōnska, kery mi sie belōntŏ we gowie. Znodłech kōnsek swojigo placu. Trza bydzie pojechać do prawygo Rohova, bo w tym ze ksiōnżki jezech już trocha choby w dōma.

Eva Tvrda, Dyskretny urok Śląska, Kotórz Mały 2015.
Oschl je patrōnym ôd tej ksiōnżki. Idzie jōm dostać tukej.

Reklamy

Trochę jakby polska kolonia

Cosik mie terŏzki biere na posty „ôbŏczcie, co żech znod”. Dzisio zaś – terŏzki skuli wywiadu we Wyborczyj.

Rŏz za kedy idzie trefić kajś na marginesie słowa, kere do tych, co gŏdali, bōły możnŏ psinco wert: ańfachowy wstymp abo dygresyjŏ. Słowa, kere tak na isto pokŏzujōm dużo wiyncyj, chytajōm sztatus mało wiela definicyjny, padajōm to, co przeważnie je schrōniōne we gowach: niyuświadōmiōne, zadekowane politycznōm poprawnościōm, abo niy dogŏdane skuli tego, co do gŏdajōncych robiōm za spōlny mianownik.

Dziwejcie sie na tyn kōnsek. Jak fto chce, może sie go czytać ino jako wynokwianie jednego chopa. Ale idzie tyż ôbŏczyć w nim wiyncyj: blyskniyńcie mentalności. Wejrzeć bez taki kuklŏk na jakoś prŏwda.

Od dzieciństwa: Radom – Warszawa – Kraków. Kilkadziesiąt razy w roku w tę i z powrotem królową polskich szos. Kręgosłupem polskiego państwa, a właściwie Polski wiślanej, bo ta pani odrzana to zupełnie inna historia.

Wy, na „odzyskach”, jesteście trochę jakby polska kolonia. Kolonia tych wszystkich kielczan i zabużan, a wzdłuż siódemki rozwlekła swoje ciało ta Polska prawdziwa, nadająca krajowi cywilizacyjny ton. To stamtąd wyszli ci ludzie, co poszli na poniemieckie, to do tego odnosili się ci z byłych Kresów, to o tych terenach marzył Iwaszkiewicz, gdy żył w Kijowie. No więc przy tej siódemce, szosie między Małopolską a Mazowszem, zawsze widziałem ten straszny Jędrzejów, te okropne Chęciny i Miechowy, i wszechobecny syf. I nagle pokapowałem się, że nie znam pierwotnego kształtu własnego państwa.

Bo ta Polska z siódemki to „Polska właściwa” też pod względem architektonicznym. Nie jest to Polska poniemiecka i poaustriacka, zabudowana na modłę Prus i Austrii, tylko polska porosyjska.

Ziemowit Szczerek: Lemingi zapewnią światu pokój, wywiad kludzōny bez Dorota Wodeckŏ, necowŏ Wyborczŏ, 28.03.2015 01:00

Niy wiym, jak to czytŏ Polŏk „na odzyskach„, przekludzōny sam kejś – możno pora pokolyń do zadku – kej słyszy, że do Polŏkōw stamstōnd durś niy je w takij „echt” Polsce. Niy wiym, jak to czytajōm Polŏki z Poznaniŏ (abo wiyncyj: te z zaborōw inkszych jak ruski), co tak mało majōm do gŏdaniŏ, kej sie rozchodzi ô dŏwanie tōnu prawyj Polsce (i take, jake sōm, sōm za mało polske).

Czytōm to jŏ, Ślōnzŏk, autochtōn z istnyj „jakby polskij kolōnii…”, blank przepōmniany we narracyje ôd kolōnizatorōw. I moc mi te słowa erklerujōm. To je nŏstympny puzzel, co foluje mōj forsztelowany ŏbrŏz tego „co ôni ô nŏs myślōm, że bōło sam – i je sam – tak, jak je”.

Super wywiad!

Śląsk, Śląsk, ziemia bogata

Skōnd sie biere ôbrŏz Ślōnska – czŏrnego landu z grubami i werkami? Ôszkliwyj ziymie, zmazanych miast. Szacōw, skuli kerych werci sie to strzimać: wyngla i stali? Mordoru Rzeczpospolitej Polskiej?

Take maszkety niydŏwno żech znŏd. Poczytejcie:

Śpiywka "Śląsk"

 

Śpiywka, do kerej słowa naszkryftała Zdzisława Szwendowska, je w ksiōnżce Roztańczone nutki. Śpiewnik dla zuchów, Warszawa 1981.

I już dziecka we cołkij Ojczyźnie wiedziały, co możnŏ kaj indzyj je piyknie i z gyszichtōm, ale tukej…

Tutaj ziemia bogata. Radość i praca.
Chociaż dymią kominy, chociaż domy są szare,
To nie szkodzi…