Jednorożec pō naszymu

Na przileżytość barbōrki robiōłech za gościa w katowickij szkole pijarskij, kiero prawie miała swōj dzień śląski. Poôsprawiołech dzieckōm ô naszyj gŏdce: co, skōnd i po jakimu. Zrobiōłech kōnkurs na poznŏwanie, co to za tekst, i czytołech im kōnski ôd Marka Szołtyska (Tuwim), Grzegorza Kulika (Czerwōnŏ Kapucka, Godniŏ pieśń), Zbigniewa Kadłubka (Wanielijŏ wedle św Marka) i swoje.

1. Te dziecka blank niy znajōm ślōnskij gŏdki. Żŏdne niy poradziyło gŏdać, żŏdne niy prziznało sie, co znŏ chociŏż ze słuchaniŏ.

2. Te bajtle majōm szpas przi gŏdce, sōm jij ciekawe, je to do nich jako atrakcyjŏ. Ku tymu niy erbły jeszcze tak stereotypōw: gŏdka niy była do nich ani jakoś fest pośmiywnŏ, ani sorōńskŏ. Była ino… cudzŏ.

3. I pieruchy zy mnōm wygrały! Poradziyły prasnōńć takimi pytaniami, żech ani niy wiedzioł, co ôdpedzieć.

– Proszę pana, a jak jest po śląsku jednorożec?
– Proszę pana, a jak jest po śląsku tchórzofretka?
– Proszę pana, a jak jest po śląsku lama?

Jako to bydzie pō naszymu ‚jednorożec’?

Reklamy

Już rŏz tak było!

Zazwōniōł dōmofōn.
– Dzień dobry, nazywam się Szymczyk. – Fto to je? Przi sobocie, to chyba kociŏ wiara. Ale niy… – Chciałem spytać, czy w tym bloku, w tej klatce… Czy wie pan o tym, że żyją tu jacyś obcokrajowcy?

Niy gŏdołech ś nim. Ale, wierza, jak za tela połazi, to znŏjdzie takich, kierzi mu pedzōm. Jak niy u nŏs w siyni, to kaj indzij.

Ô co sie rozchodzi? Niy wia. Mŏżno to psinco, możno to nic.

Alech sie wylynkoł.

Bo trefiyło sie to w kraju, w kierym już ôbwiyszajōm ôbrŏzy, w kierym bez żŏdnyj sztrofy idzie hajlować, przezywać na Żydōw a ciapatych. W kierym we wercie nojwiyncyj je nacyjŏ, w kierym Polska do Polŏkōw i w kierym jak ci sie nie podoba, to wypierdalaj. W kierym za brōnŏtnych robiōm zielōni, a regiyrōnkowi do regiyrowaniŏ niy ma potrzebne prawo, bo przeca mŏ prawie. W kierym…

Hej, pōmału, sztop! Naczytołżeś sie ksiōnżek, naôglōndoł filmōw, nasłuchoł ôsprŏwek. Mōmy 2017, a niy 1932.

No ja, prŏwda. Tela co niy umia inacyj. Bo kajś we gowie durś ftosik mi gŏdŏ:
– Już rŏz tak było!

Trzi prawidła postowaniŏ

Pokŏzoł mi sie niydowno tweet ôd Erica Langa, autora szumnych graczek, a ku tymu naprŏwdy fajnego chopa. Pisoł ô wystŏwianiu postōw w social mediach. Niy wia – te prawidła sōm ôd niego, abo ino pocis je dalij. Zowizo dŏwōm je tukej, coby mi sie niy straciyły:

Jak co puszczŏsz, dej pozōr, czy aby:
1. Je to prŏwda
2. Je to przidajne
3. Je to miyłe

1. „Zdŏ mi sie, co to je prŏwda” – to je za mało. Trza badnōńć za tym, czy aby niy cygania.
Pōmŏgŏ na fake newsy, darymne hype’y, a i ciynżyj ukrziwdzić drugich, jak sie niy cygani.

2. Egal: do wiedzy abo do szpasu; fto sie pytoł, abo sōm chca dać ô czym znać.
Pōmŏgŏ na informacyjne brzinkanie i na fandzolynie.

3. Trefiōłech to u Amerykōnōw: ône to majōm we wercie. Z tego, że ludzie sōm do sia galantne, plōngnie sie lepsze społeczyństwo i lepsze życie. U nŏs porzōnd je tak, co jak fto je miyły, to na zicher leje sie żurym, robi do inkszych abo za gupielŏka, abo za kabŏciŏrza; lepij, bezpiecznij być za wigyjca abo sorōnia, a nojlepij trzimać sie „wyłōnczōnyj”, słowiańskij gymby, co padŏ wszyskim naôbkoło – „dej mi pokōj!”.
Pōmŏgŏ na krziwda, dŏwŏ lepsze życie miyndzy ludziami.

Truizmy? Możno ja. Ale 1 – prawe, 2 – przidajne i 3 – miyłe. Tōż rŏd sie je zapisuja.

Strefa gŏdki – projekt wystawy

Dzisio prziszoł tyn dziyń, w kierym na oschl pokozuje sie post napisany blank po polsku. Bulōm sie fōndamynty świata…

A rozchodzi sie ô to, co prawie żech przegroł kōnkurs na najciekawszą akcję  artystyczną „Do sztuki, gotowi, start!” w katowickim BWA. Sztartłech tam z projektym, kiery tykoł sie naszyj gŏdki i wierza szło by z tego zrobić co we wercie. Tōż wciepuja go sam – u mie na kōmpie na zicher żŏdyn go niy ôbŏczy. Jakby prawie, zŏcny czytŏczu, to wiysz… oschlblog afa gmail.com i jadymy z tym koksym!

Strefa godki

Projekt wystawy
Autor: Rafał Szyma

Oto wszechświat po śląsku.

Media. Prasa. Reklama. Sztuka użytkowa. Tekst. Obraz. Dźwięk. Film. Komunikaty. Rozmowy. Po śląsku.

Nieistniejąca poza ścianami ekspozycji, monojęzyczna przestrzeń, ze śląskim jako monojęzykiem.

Zamysł akcji

Projekt Strefa godki jest eksperymentem mającym na celu zbadanie możliwości komunikacyjnych mowy śląskiej, jej kulturowej i społecznej nośności.

Zamysłem akcji jest zasymulować przestrzeń z językiem śląskim jako dominującym, organizującym świat, media, komunikację.

Ślōnsko godka nie ma aspiracji totalnych – jej naturalnym środowiskiem jest i była koegzystencja z wielkimi, dominującymi językami państwowymi: polskim, czeskim, niegdyś niemieckim. Tym bardziej interesująco jawi się projekt stworzenia przestrzeni, w której mowa śląska zostanie przestawiona w roli takiegoż dominującego, występującego bez towarzystwa innych języka.

Jeśli to poprzez język postrzegamy, opisujemy i tworzymy świat, projekt Strefa godki pozwoli na stworzenie świata alternatywnego, zasymulowanie rzeczywistości ograniczonej ścianami przestrzeni wystawy.

Dodatkowym aspektem akcji jest element emancypujący i poniekąd nobilitujący mowę śląską i jej użytkowników.

Ekspozycja

Strefę godki będą tworzyć następujące realizacje:

Czytaj dalej „Strefa gŏdki – projekt wystawy”

Eli Rafały śpiōm na „Elektrycznych ôwcach”

Śpia na filmach.

Cołki Braveheart ôbejrzołech dopiyro za czwŏrtym razym: bez piyrsze trzi lecioł zawdy na Polsacie, ô dziewiōntyj wieczōr, z reklamami dugimi choby reklamy na Polsacie. Bōło dobrze, jak żech strzimowoł do piyrszego trefu Gibsōna z Marceau.

Na Avatara poszołech do IMAX. 3D furgało naôbkoło, wizualnŏ rewolucyjŏ dzioła sie na mojich ôczach… ale na finałowyj chaji nynołech choby mały dzidzik.

Przi piyrszyj tajli Hobbita ani niy żech niy wiedzioł, że sie kajś Gandalf straciōł. Przed lasym, pamiyntōm, jeszcze bōł, niyskorzij jŏ już nynoł, a na ôstatku, jak żech zaś bōł mōnter, normalnie deptoł z cwergami.

A kaj tam filmy, w kierych niy ma za fest akcyje? Młyn a krziż: bylimy ze ślubnōm. Piykny ôbroz, ale i srogi bōj: jŏ abo śnik. Aże sie na mie moja znerwowała, co bezma marnia piniōndze na bilety i co spać mōm w dōma, a niy we kinie.

Pisza ô tym wszyskim skuli Blade Runnera 2049. Trzi godziny filmu. Piōntek, po cołkim tydniu z mockōm roboty i ino troszyczkōm spaniŏ. Dziewiōntŏ wieczōr, aże do dwanostej…

Usłech? Katać!

Pierōnie, to je ale dobry film!

Katalōnijo

Fojermany we raji – ôroz policaje, co ich pierōm.
Norōd z dźwigniyntymi rynkami: frela, starzik, inksi – ôroz policaje, co ich pierōm.
Mode ludzie siedzōm na asfalcie – ôroz policaje, co ich pierōm.
I starka – policaje smyczōm jōm we trzech.
I te ludzie, kierym policaje zebierajōm urny do welowanio.

Dzisio Madryt straciōł Katalōnijo.

Człowiyk. Wojŏk. Ideologijo.

Ôrŏz ôtwiyrŏ sie portal i przeciepuje cie do placu, ô kierym prawie czytŏsz.
– Eee… Babi Jar, 1941? Lepij ôstana w dōma.

Porwali cie. Bohatyr z ksiōnżki, co jōm prawie czytŏsz, przibywŏ ci z retōnkiym.
– Hmm, Waffen SS? Niyrŏd ich widza, ale wierza szafnōm te zadanie.

Miołech niydŏwno taki „szpas” z graczkami, kiere pokŏzywoł mi facebook. Wszysko skuli ksiōnżki „Wojŏki. Potokoły z bojōw, zabijaniŏ i umiyraniŏ”. Dobre, dzisio bez alternatywnyj rzeczywistości: na ôbkłŏdce stoi „Żołnierze. Protokoły walk, zabijania i umierania”, a napisali jōm Sönke Neitzel a Harald Welzer.

Bez drugo wojna alianty mieli szpecjalne lagry do chycōnych wojŏkōw, w kierych nagrowali to, ô czym zajynci miyndzy sobōm gŏdali. Klachy, ôsprŏwki, ôstudy ôd gynerałōw, ôficyrōw abo gymajnōw, z Wahrmachtu, Waffen SS, Kriegsmarine abo Luftwaffe, egal. W kŏżdej chwili ftoś mōg pultnōnć cosik, co bōło we wercie do wywiadu.

Zrychtowali tam tōny protokołōw. Piyńdziesiōnt lŏt niyskorzij te dokumynty przestały być tajne, a zaczły robić za niysamowity sztof do historykōw. Sztof bez filtra lŏt, mitōw, felernyj pamiyńci. Rajza direkt do świata ôd wojŏkōw.

Musza sie chyba zrychtować taki ôbstōny tekst ô tych ksiōnżkach, trefach a filmach, kiere ôtwiyrajōm ôczy, pōmiyniajōm to, co i jak mōmy poukłŏdane w gowie, robiōm za poznŏwcze bōmby. Ta ksiōnżka takŏ je: buli cygaństwa ôd ideologōw, szumne balakwastry a la „Dulce et decorum…”, ôbrŏzki złych Niymcōw abo niywinnego Wehrmachtu. Wōniŏ trocha na Zimbardo, trocha na Remarque’a.

Nadszedł czas, aby skończyć z przecenianiem sfery ideologicznej. Ideologia może wprawdzie dostarczać powodów do wojny, ale nie wyjaśnia, dlaczego żołnierze zabijają albo popełniają zbrodnie wojenne. Zarówno wojna, jak i działania robotników i rzemieślników wojny są banalne, tak jak zawsze banalne są zachowania ludzi (…) w zakładzie pracy, w urzędzie, w szkole lub na uniwersytecie. Niemniej owa banalność zrodziła najbardziej ekstremalną przemoc w dziejach ludzkości.

Pierōńsko dobrŏ ksiōnżka.