Kaj trza wkludzić ślōnskŏ gŏdkã?

Możnŏ chneda naszŏ gŏdka pōminie. Możnŏ za piyńdziesiōnt abo sto lŏt ôstŏnie ino „ślōnski akcynt” (pochylōne głoski) i pŏrã ausdrukōw, co wlŏzły do polskij gŏdki ôd Ślōnzŏkōw. Po prŏwdzie bydzie snij naprŏwdã ańfachowy dialekt polskij gŏdki – umrzity relikt w muzeum entograficznym, gupota do szterowaniŏ szkolŏrzy. Wierzã bydzie tak, jak ôstowimy naszŏ gŏdkã ino do gŏdaniŏ w dōma.

Toć, kejś to stykło – ôficjalnŏ gôdka była niymiecko, blank inkszŏ. Kŏżdy poradził pedzieć: to je po naszymu, a to po niymiecku. Nale dzisiô niy sōm my w rejonie pogranicza kulturowego – Ślōnzek je postrzodku Polski (czeskij granice niy liczã – niy czułech nigdy czeskigo oddziaływaniŏ kulturowego, chocioż chowołech sie ani niy 50 km ôd granice).  Naszŏ gŏdka je fest podanŏ na polsko. Podano, a słabszŏ. Tak jak Polŏki mieli strach ô swojã gôdkã, jak Polska była przi Rosyje, tak my muszymy sie starać ô ślōnskŏ, przi kerej durś a ciōngle je ôficjalny, państwowy, mocarny język polski – 100% funkcjōnalny, z edukacyjōm, rechtorami, państwowym wsparciym do kultury i bogatōm tradycjōm literackōm, artystycznōm, politycznōm, etc.

Kejś massmedia nie cisły sie dō dōm – niy słyszŏłeś w dōma inkszej gŏdki, jak ino ôd familije. Przi tymu szło mieć gŏdka ôd serca – inkszŏ jak gŏdka ôd świata. Nale świat sie zmiyniŏ! Piyrszy był radyjŏk – potym prziszły dran telewizyjŏ i internec. Dzisiŏ i w nojwiyncyj ślōnskij chałpie pōłno je niyślōnskij gŏdki. Żŏdno familijŏ niy poradzi dzisiŏ sama chować  użytkownikōw gŏdki  – bo dzisiô dziecka chowajōm niy ino ôjcowie, starziki, a kamraty z placu, a tyż massmedia.

Ino ôd nŏs, Ślōnzŏkōw, znoleży: potrzebujymy ślōnskij gŏdki do komunikacyje (inkszej jak ta familijnŏ), abo styknie nōm gŏdać po polsku?

Ôdpedzymy „ja, potrzebujymy!”?

No to trza wkludzić gŏdkã tam, kaj ôna bezma nigdy niy była:

Muszymy zacznyć pisać pō ślōnsku. Nojwiyncyj skuli internecu, kaj gŏdka potocznŏ stŏwŏ sie gŏdkōm szkryflanōm. To niy ma jaki manifest – to już trwŏ: działŏ mańszaft ôd Wikipedyje, Grzegorz Kulik z poslunsku.eu robi super robota z przekłodaniym nojpopularniejszych serwisōw, kupa fanōw majōm zajty, kere tuplikujōm gŏdka (np. gryfnie.com), je pŏrã doś popularnych forōw. Ludzie rychtyk gŏdajōm (szkryflajōm) po w necu po ślōnsku – Michał Smolorz padŏ ô cŏłkim ślōnskim ôdrodzyniu („Ślōnsk wymyślōny”). Nale durś gŏdka mŏ status czegoś ekstra, niy ma przeźroczystŏ – atoli jak sie gŏdo, to nojwiyncyj ô samym gŏdaniu abo ô Ślōnsku.

Muszymy pomału łonaczyć ksiōnżki a cajtōngi. Bajstlować przi publicystyce, zortōm użytkowym a artystycznym. Możno za tym przidōm prawe dzieła, kere bydōm wertowne niy ino skiż gŏdki, ale tyż skuli artyzmu. Toć, tukej tyż moc rzeczy sie już dzieje, niykere wydawnictwa wydôwajōm ôd lŏt. I zaś – nojwiyncyj pō ślōnsku piszōm ô ślōnsku, gŏdka to je cyl, a niy norzyńdziy.

Muszymy gŏdać po naszymu! Z ôbcymi, to je z inkszymi Ślōnzŏkami, jak ino ci, kerych dobrze znŏmy. Gŏdać publicznie – narychtować jaki plac (trefy, programy, etc.), kaj ô blank poważnych sprŏwach machery gŏdaliby pō ślōnsku. Wejrzijcie na wandrowaniy po Muzeum Ślōnskim z ôsprowaniym po ślōnsku abo na robota Villquista – ô takich inicjatywach mŏwy w przestrzyni publicznyj gŏdōm.

Musielibymy tyż sztartnyć z instytucjami, kere by flegowały gŏdka. Chneda posły zacznōm welować ô gôdce regiōnalnyj i bydymy wiedzieć, eli Państwo Polski bydzie mecenasym ślōnskij gŏdki. Jak niy – bydymy musieć poradzić sami.  Przidałby sie jake fundusze, kere by zbiyrały piniōndze ôd ludziōw i instytucji, a potym wachowały kōnkretnych projektōw. Rŏdech, że roztomajte towarzistwa widzōm, iże to, co robiōm terŏz, niy stykŏ i kōmbinujōm, co by sam jeszcze złonaczyć. Możno bydzie cosik z Rady Ślōnskij Gŏdki – to je projekt, kerymu fest kibicujã.

Nojgorszo rzecz, kero durś może sie przitrefić, to jak ślōnskŏ gŏdka bydzie do samych Ślōnzŏkōw gŏdkōm ôd starzikōw, chacharōw a borokōw. Abo tako, jak jōm widzōm Polŏki: śmiyszne beblaniy do wicōw, krupniŏkōw, festōw grubiŏrzy i festiwalōw folklorystycznych. „Niy ma gańba gŏdać po ślōnsku; gŏdać je trendy” – to niy sōm ino puste hasła, to je retunek do ślōnskij gŏdki!

Ôdpedzymy „niy, ôstŏwmy jōm w dōma, kaj mŏ swōj plac”?

Chciŏłbych wierzić, iże gŏdka, kerŏ tela lŏt sie ôstôła, terŏzki tyż poradzi. Nale niy wierzã. Globalnŏ wioska niy przaje małym mŏwōm, a te niy umiōm sie w ônej znojś: jednŏ za drugōm znikajōm. Przikłŏdōw widzã zatela – ani niy muszã daleko zaglōndać: wiym, jak to je w moji familie.

***

Wkludzyniy gŏdki na nowy plac to niy potrzeba cywilizacyjnŏ – bo we wszyjskich przestrzyniach, kere sōm nowe do ślōnskij gŏdki, je już jakŏ inkszŏ gŏdka. Bydzie to – jak bydzie – ino potrzeba kulturowŏ, tożsamościowŏ. Chciołbych wierzić, iże takŏ potrzeba w nŏs rychtyk je.

Niy wiym, eli naszŏ gŏdka chyci kejś status gŏdki uniwersalnyj, na fol funkcjōnalnyj, takij, co je i w mediach, i w nauce, i w kōnszcie – wszyndzie, kaj ino fto co gŏdŏ. Nale im bliżyj gŏdce dō istnego statusu, im wiyncyj nowych placōw pochyto, tym wiynkszo szansa, iże ôstŏnie sie żywo.

***

No ja! Niy chciŏłech zaś fandzolić ô gŏdaniu, słabi mie, że tak łatwo je gŏdać abo pisać Ô Ślōnsku, a tak mało sie gŏdo abo pisze PŌ ślōnsku, a – wol niy wol – naszkryflołech taki tekst. Przebŏczcie! To skuli tego, że łonacza na blogu nowo zajta: „Bier i szkryflej!” i chciołech mieć na nia krôtki wstymp. Za krōtki to ôn niy wyszeł, pra?

Byda sam zbiyrŏł roztōmajte przidajne linki do tych, co by chcieli zacznyć pisać po ślōnsku, a niy wiedzōm jak. Prŏwda – niy ma żech piyrszy – ani niy udawōm, żech je. Ino myślã se, iże tako sekcyjŏ werci sie dŏwać na kŏżdej zajcie po ślōnsku, jakby tak prawie fto na nia trefił i potym sōm chcioł cosik naszkryflać. Moc fajnych rzeczy ludzie już zrobili kole szrajbōnku i gŏdki, a inksi ani niy wiedzōm i sztartujōm ôd zera, durś robiōm przi fōndamyntach, jak by szło już budować co wiyncyj.

Beztōż jakby fto chciŏł co zebrać i pociś dalij – piyknie proszã, na to je ctrl-c i ctrl-v.

Reklamy

3 myśli na temat “Kaj trza wkludzić ślōnskŏ gŏdkã?

  1. Skąd Ty się tej kodyfikacji nauczyłeś?! Chobym chciała coś pedzieć po śląsku pisownia mnie gryzie, ta nieudolna fonetyczna pisownia, a za cholerę nie mogę załapać kodyfikacji. Nie mam żadnego słownika, ani ślabikorza, aby gdzieś to znaleźć, a w internecie są tylko wybrane reguły (czyli nie wszystkie). Chciałam tylko dodać od siebie, że coby się nie godało na to TVS (smolić szlagiery, czy Izaura po śląsku) to leci tam fajny program- ostatnio poraz pierwszy oglądałach. Szołtysek jeździ po Śląsku, po takich mało znanych miejscach, które posiadają jakąś wyrazistą specyfikę czy legendy lokalne i opowiada o tym po Śląsku. Super się ogląda, chop godo tak, że polskich słów jest minimum. Dużo się można nauczyć i ma sympatyczne poczucie humoru:). Polecam. Może kiedyś się trochę ukulturalni to TVS, ale dobrze, że jest takie medium.

    1. Ślabikŏrzŏwy szrajbōnek: zasady i porady z tych stron, do których linkuję w „bier i szkryflej”. Plus podglądanie „Ślabikorza” i wszelkich innych tekstów, na które wpadnę (na papierze i w sieci).

      Ale i tak ciągle mi daleko do biegłości i konsekwencji, a i byków robię pełno. Zresztą wariantywność dopuszczalnych form też nie ułatwia sprawy. Całe szczęście podstawowe zasady tego zapisu są naprawdę proste, zwłaszcza jak się nie ma parcia na hiperpoprawność (można olewać te dziwne literki/głoski, których się nie zna ze swojej odmiany godki).

      Słownik: http://chomikuj.pl/Dark.Sariel/dykcjunorz_wersyjo_3,99730817.pdf całkiem całkiem, tylko w Steuerowym szrajbōnku.

      Szołtysek: dziyńki, muszã sie ôboczyć. Jak słyszołech ônego kajś ôsprŏwiać, to mie brało, że gŏdŏ wiyncyj do Polokōw tym „polskim-ślōnskim”. Możno to je program, kaj gŏdŏ rychtyk po ślōnsku.

Ôstŏw kōmyntŏrz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s