Lech Majewski – „Kasztanaja”

Ksiōnżki czytōm kajś tak ôd szōstego abo siōdmego roku życiŏ. Dugo mi niy zawodzało, że jejich akcyjŏ zawdy rozgrywała sie kajś indzyj: abo w szyrokim świycie, abo w Polsce (niyroz trochã cyganiōnej – Litwo, Ojczyzno moja), ino niy u nŏs, na Ślōnsku. Bōło to nōrmalne. Mało wiela szłoby pedzieć, iże przōdech sōm napisoł porã kōnskōw, zaczym żech sie dosznupoł do takij prozy.

Dzisiŏ jezech po Bieńku, Bieniaszu, Wańku, Janoschu, Lysce i inkszych i zaś mōm problym znojś cosik ze światym przedstawiônym samstōnd. Skuli tego bōłech rŏd cylnynć „Kasztanaja” ôd Lecha Majewskigo (gynał ôd tego, kery zrobiōł fimowego „Angelusa” abo „Młyn i krzyż”) .

„Kasztanaja”  to je ańfart ku szarymu PRLowi. Pado ô modych synkach, grubiŏrzach, kerzi smykajōm sie po Katowicach. Mōmy drugŏ połowa lot siedymdziesiōntych.

Rychtyk sōm tukej Katowice – te czorne. Robiymy z kamratami Kasztana szpacyr: po cyntrum, wele gruby, na Koszutka i nazot. Siedzymy we Strasznym Dworze (niy wiy wtoś, czy bōł ôn wtedy tam, kaj pŏrã lot tymu, na Ligocie?), zaglōndōmy bez ôkna w kamiynicach. Idzie sam sie ino naprać abo polotać za dziołchami (nale lepij sie naprać – te dziołchy, kere by ôni chcieli, niy chcōm ich – grubiŏrzy, proletariuszy, „miejscowych”). A potym szychta… i curik – trochã sie posmykać, trochã poboznować, fest sie naprać. Belōntōmy sie sam choby moty.

I rychtyk je Polska Ludowŏ: tela je tukej marasu, w mieście, w ludziach, aże niy idzie dychać. Dzisiŏ PRL je modny, wraco sie na fali skomercjōnalizowanyj nostalgii; istnŏ ksiōnżka poradzi snij naprŏwdã wylyczyć. I je wołaniym autentycznym, niy mo filtra lŏt – rok wydaniŏ: 1981. Dzisiŏ tyn rōman je wiyncyj wert jak przi premierze – robi za dokumynt ôszkliwej epoki.

Co „Kasztanaja” mŏ nojlepszego? Jo widzã w nij tako pila przemysłowego Gōrnego Ślōnska za PRLu. Ślōnska zbulonego, sparaliżowanego, chycōnego za gymbã.  Ślōnska, z kerego idzie ino uciykać: abo durś, kożdy dziyń, ku Bitlesōm, Świyntymu a „Bridżit Bardo”.  Abo bez synsu, kradziōnym miyłowaniym we parku, kradziōnym autokiym nad morze, gynau jak Kasztan. Abo – to już my wiymy – do Enerefu. Bele kaj, coby ino nie ôstoć tukej.

Reklamy

5 myśli na temat “Lech Majewski – „Kasztanaja”

  1. Krajewski pisze o przedwojennym Wrocławiu, a Marta Obuch współczesne komedio-kryminały umiejscawia w Katowicach (aż miło się czyta!). Polecam ich serdecznie. Fajny blog, żałuja, że ni mom odwagi też tak pisać, po Śląsku. Zapraszam na mojego bloga, poświęconego historii Śląska, Katowic i sentymentom:). Będę do Ciebie zaglądać!

  2. Krajewski zaszedł w którejś z książek też do Katowic, prawda? Marta Obuch – dzięki, sprawdzę.

    Bardzo zachęcam do pisania po śląsku mimo wszystko. Wierzę, że to bardzo, bardzo ważne, żeby godka zafunkcjonowała także na piśmie, w internecie, itp. Nawet, jak je trocha gańba, a trocha strach, że sie pisze felernie. Inaczej może się okazać, że się gdzieś straci, schowa do skansenu.

  3. Oschl, zasadniczo śląskiego uczyłam się od ojca i dziadków, jednakże i oni łączą bardzo śląski z polskim, gdyż musieli przez lata walczyć ze swoim językiem. Ino zostoł akcent i „łonaczenie”:). Jak się okazuje wiele słów takich jak „soroń”, „smole to”, których używałam to śląskie słowa! Nie chcę wiochy robić. Jestem zdania, że po śląsku się godo, a nie pisze (delikatnie przyzwyczajam oczy do tej śląskiej kodyfikacji, która jest dla mnie nowością).

  4. Zapomniałabych- Mieczysław Bieniek ” Hajer jedzie do Dalajlamy”, fajno rzecz! Prosty hajer pisze o spontanicznych podróżach, o życiu spędzonym na Wełnowcu i Nikiszu w Katowicach… przeplata ślonską godką. To nowa, a już wyszla kolejna, o podróżach po Indiach. Prosta do bólu, bo Bieniek to stary łobuz, ale jakże cudna! Mnóstwo ilustracji, obserwacji nieznajomych kultur… Ach! Kupiłam kilka dni temu, więc pochłaniam właśnie.

    „- Skąd jesteś? Po co przyjechałeś?
    – Do Dalajlamy – mówię szczerze.
    Na sali zapadła cisza. Wszyscy spojrzeli na mnie z uwagą, na chwilę odrywając się od posiłku. No ciekawe, co o mnie myślą.
    Wychodzę na zewnątrz i ruszam pod pierwszą ze świątyń. Staruszkowie wprawiają w ruch młynki modlitewne, których jest mnóstwo wokół świątyni. Idę za nimi i też CISNA ZA NIMI TE KUKLAGRY. Wydobywa się z nich taki nierównomierny stukot. MŁYNKÓW JEST OD PIERONA. Zastanawiam się, czego jest więcej- tych kołowrotków czy moich grzechów. Sądzę jednak, że dłużej bym się musiał FAROŻOWI spowiadać, niż kręcić ustawionymi tam młynkami.”

Ôstŏw kōmyntŏrz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s